Andrzej Pieśla
Spada znaczenie części tradycyjnych upraw, podczas gdy produkcja owoców jagodowych utrzymuje relatywnie wysoką pozycję.
Według późnowiosennych ocen Głównego Urzędu Statystycznego przebieg zimy 2025/2026 nie spowodował istotnych uszkodzeń drzew i krzewów owocowych ani plantacji jagodowych. Pomimo okresowo występujących silnych mrozów stan przezimowania sadów został oceniony jako dobry, co stwarzało korzystne warunki do rozpoczęcia sezonu wegetacyjnego. Sytuacja uległa jednak pogorszeniu wraz z dalszym przebiegiem warunków agrometeorologicznych. Chłodny kwiecień opóźniał rozwój roślin, a utrzymujący się deficyt opadów prowadził do przesuszenia gleby, ograniczając pobieranie wody i składników pokarmowych. Kluczowym czynnikiem wpływającym na potencjał produkcyjny okazały się silne przymrozki występujące pod koniec kwietnia, kiedy lokalnie temperatura spadała do około –9°C. W wielu regionach kraju doprowadziły one do uszkodzeń kwiatów, słupków oraz młodych zawiązków owoców, przy czym skala strat była zróżnicowana i zależała od lokalizacji plantacji, fazy rozwojowej roślin oraz stosowanych metod ochrony przed przymrozkami. W konsekwencji GUS wskazuje na wysokie ryzyko, że tegoroczne zbiory owoców i warzyw będą niższe od średniej wieloletniej, co może przełożyć się na ograniczenie podaży i wzrost cen na rynku.
Czego się można spodziewać analizując ostatnie sezony? Województwo zachodniopomorskie nie należy do największych regionów sadowniczych w Polsce, jednak odgrywa istotną rolę w produkcji wybranych gatunków owoców, zwłaszcza jagodowych przeznaczanych do przetwórstwa. O wielkości zbiorów decydują zarówno uwarunkowania przyrodnicze, takie jak klimat, przebieg pogody czy jakość gleb, jak i czynniki ekonomiczne związane z opłacalnością produkcji, kosztami pracy oraz popytem rynkowym. Analiza zmian zachodzących w latach 2021–2025 umożliwia ocenę stabilności produkcji poszczególnych gatunków, identyfikację dominujących trendów oraz określenie wyzwań i perspektyw rozwoju sadownictwa w regionie.
Zbiory owoców w województwie zachodniopomorskim w latach 2021–2025 odzwierciedlają zarówno wpływ zmiennych warunków pogodowych, jak i specyfikę regionalnego sadownictwa oraz produkcji jagodowej. Charakterystyczną cechą regionu jest relatywnie niewielkie znaczenie tradycyjnych sadów w porównaniu z centralną i południowo-wschodnią Polską. Zachodniopomorskie dysponuje natomiast korzystnymi warunkami do upraw roślin jagodowych dzięki łagodniejszemu klimatowi morskiemu, dużemu udziałowi gleb lekkich oraz stosunkowo długiemu okresowi wegetacyjnemu. Jednocześnie bliskość Morza Bałtyckiego ogranicza ryzyko silnych mrozów zimowych, lecz zwiększa zmienność warunków pogodowych w okresie kwitnienia i dojrzewania owoców.
Zbiory wybranych owoców w województwie zachodniopomorskim (w kwintalach, 2021 – 2025)
Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GUS
Największą grupę w strukturze zbiorów stanowiły porzeczki, jednak ich produkcja wykazywała wyraźny trend spadkowy – z 64,4 tys. ton w 2021 r. do około 30,4 tys. ton w 2025 r., co oznacza zmniejszenie zbiorów o ponad połowę. Zjawisko to można wiązać z ograniczaniem powierzchni plantacji, spadkiem opłacalności produkcji przemysłowej oraz starzeniem się części nasadzeń. Mimo spadku wolumenu województwo nadal pozostaje jednym z ważniejszych producentów porzeczek w kraju, a znaczna część plonów trafia do przetwórstwa, zwłaszcza do produkcji koncentratów i mrożonek.
Drugą pod względem wielkości kategorię stanowiły maliny, których zbiory utrzymywały się na stosunkowo stabilnym poziomie 15–25 tys. ton. Po rekordowym 2022 r. nastąpił spadek, jednak w latach 2024–2025 widoczna była ponowna stabilizacja. Produkcja malin jest szczególnie wrażliwa na dostępność siły roboczej, ponieważ większość owoców nadal zbierana jest ręcznie. Rosnące koszty pracy oraz zmieniające się ceny skupu powodują, że producenci coraz częściej inwestują w odmiany o wyższej wydajności oraz technologie ograniczające koszty produkcji.
Truskawki charakteryzowały się znaczną zmiennością plonów – od 11,6 tys. ton w 2024 r. do niemal 19,5 tys. ton w 2023 r. Wahania te wynikają przede wszystkim z przebiegu pogody podczas kwitnienia i owocowania, zwłaszcza z występowania przymrozków wiosennych, okresowych susz oraz intensywnych opadów wpływających na jakość owoców. W regionie obserwuje się jednocześnie rozwój plantacji wykorzystujących nawadnianie i osłony, co zwiększa odporność produkcji na zmiany klimatyczne.
Zbiory wiśni i czereśni były znacznie mniejsze, lecz wykazywały podobny przebieg. Wyjątkowo wysokie wyniki osiągnięto w 2022 r., kiedy zbiory wiśni przekroczyły 10,5 tys. ton, a czereśni niemal 13 tys. ton. Tak wysoka produkcja była efektem korzystnych warunków pogodowych sprzyjających kwitnieniu i zawiązywaniu owoców. W kolejnych latach nastąpił powrót do poziomów typowych dla regionu, wynoszących około 5 tys. ton. Produkcja czereśni staje się jednak coraz bardziej perspektywiczna ze względu na wysoką wartość rynkową owoców deserowych oraz rosnące zainteresowanie nowoczesnymi sadami wyposażonymi w systemy przeciwdeszczowe i przeciwprzymrozkowe.
Najmniejsze znaczenie gospodarcze miał agrest, którego zbiory zmniejszyły się z 1,3 tys. ton w 2021 r. do zaledwie 770 ton w 2025 r., pomimo wyjątkowo wysokiego wyniku w 2022 r. Uprawa tego gatunku od wielu lat traci znaczenie z uwagi na ograniczony popyt oraz niską rentowność, a część plantacji jest zastępowana bardziej dochodowymi gatunkami jagodowymi.
Analizowane dane wskazują, że sadownictwo województwa zachodniopomorskiego opiera się przede wszystkim na produkcji owoców kierowanych do przetwórstwa oraz na dynamicznie rozwijającym się sektorze owoców jagodowych. Istotnym uwarunkowaniem dalszego rozwoju będą postępujące zmiany klimatu, inwestycje w systemy nawadniania i ochrony sadów oraz dostosowanie struktury produkcji do zmieniającego się popytu rynkowego. Ciekawostką jest fakt, że łagodny klimat Pomorza Zachodniego pozwala na wcześniejsze dojrzewanie części gatunków niż w wielu regionach wschodniej Polski, co daje producentom możliwość wcześniejszego wejścia na rynek świeżych owoców i uzyskania korzystniejszych cen sprzedaży.
