Tomasz Augustyn

Liczba pracujących na umowę zlecenia plasuje Pomorze Zachodnie wśród najlepiej rozwiniętych gospodarczo regionów w kraju.

Według Głównego Urzędu Statystycznego w ostatnim dniu września 2025 r. pracę wyłącznie na podstawie umów zlecenia i pokrewnych wykonywało w Polsce 1502,1 tys. osób, tj. o 5,4% więcej niż we wrześniu 2024 r. W porównaniu do czerwca 2025 r. ich liczba zwiększyła się o 3,5%.Dane dotyczą osób wykonujących pracę wyłącznie na podstawie umów zlecenia oraz umów o pokrewnym charakterze, tj. umów agencyjnych, o świadczenie usług, umów uaktywniających, aktów powołania oraz umów z członkami rad nadzorczych. Przedstawione informacje są częścią prac eksperymentalnych mających na celu określenie liczby osób wykonujących pracę wyłącznie na podstawie umów cywilnoprawnych. Wśród ogółu wykonujących pracę wyłącznie na podstawie umów zlecenia i pokrewnych większość stanowią mężczyźni. W końcu września 2025 r. ich udział wyniósł 51,3% i było to o 0,5 p. proc. więcej niż rok wcześniej i o 0,2 p. proc. więcej niż w końcu czerwca 2025 r. W porównaniu do września 2024 r. zarówno liczba kobiet, jak i mężczyzn wykonujących pracę wyłącznie na podstawie umów zlecenia i pokrewnych zwiększyła się odpowiednio o 4,4% i 6,4%. Również w porównaniu z 30 czerwca 2025 r. ich liczba zwiększyła się odpowiednio o 3,2% i 3,8%.

Przedstawione zestawienie obrazuje relację liczby osób wykonujących pracę wyłącznie na podstawie umów zlecenia i umów pokrewnych (wg danych za wrzesień 2025) do liczby ludności w wieku produkcyjnym (w roku 2024) w poszczególnych województwach. Wskaźnik ten w skali kraju wynosi 6,80, jednak rozkład regionalny jest wyraźnie zróżnicowany – od 3,71 w województwie podkarpackim do 8,60 w pomorskim. Na tym tle województwo zachodniopomorskie, z wartością 8,20, należy do grupy regionów o relatywnie wysokiej skali wykorzystania tej formy zatrudnienia. Oznacza to, że udział osób pracujących wyłącznie w oparciu o umowy cywilnoprawne jest tu istotnie wyższy niż przeciętnie w kraju i zbliżony do poziomów obserwowanych w województwach o silnej koncentracji usług i gospodarki o charakterze bardziej elastycznym, takich jak pomorskie, dolnośląskie czy mazowieckie.

Relacja liczby osób wykonujących pracę wyłącznie na podstawie umów zlecenia i umów pokrewnych (wrzesień 2025) do liczby ludności w wieku produkcyjnym (2024)

Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GUS

Relatywnie wysoki poziom wskaźnika w województwie zachodniopomorskim można interpretować jako rezultat kilku nakładających się uwarunkowań strukturalnych rynku pracy. Jednym z najważniejszych jest specyfika regionalnej gospodarki, w której znaczącą rolę odgrywają sektory o dużej sezonowości oraz wysokiej zmienności popytu na pracę. Dotyczy to przede wszystkim turystyki, gastronomii, usług związanych z obsługą ruchu turystycznego oraz części działalności logistycznych i portowych skupionych wokół zespołu portowego Szczecin–Świnoujście. Branże te charakteryzują się zwiększonym zapotrzebowaniem na krótkookresowe lub elastyczne formy zatrudnienia, co sprzyja wykorzystaniu umów zlecenia zamiast klasycznych umów o pracę. Istotną rolę odgrywa również rozwinięty sektor usług dla biznesu oraz działalności operujących w modelu projektowym lub zadaniowym, gdzie umowy cywilnoprawne są często wykorzystywane jako instrument zwiększania elastyczności organizacyjnej przedsiębiorstw.

Drugim ważnym czynnikiem jest położenie geograficzne regionu i jego relatywnie wysoka mobilność transgraniczna siły roboczej. Bliskość rynku niemieckiego oraz rozwinięte powiązania transportowe powodują, że część mieszkańców regionu podejmuje pracę o charakterze nieregularnym lub krótkookresowym, co sprzyja utrzymywaniu elastycznych form zatrudnienia w lokalnej gospodarce. Jednocześnie przedsiębiorstwa działające w regionie, funkcjonując w warunkach konkurencji kosztowej oraz presji płacowej, częściej korzystają z rozwiązań pozwalających ograniczyć koszty stałe zatrudnienia. W efekcie umowy cywilnoprawne stają się jednym z narzędzi dostosowywania poziomu zatrudnienia do wahań koniunktury.

Wysoka wartość wskaźnika w zachodniopomorskim może być także pochodną struktury demograficznej i migracyjnej regionu. Region charakteryzuje się stosunkowo dużym udziałem ludności młodej oraz pracowników mobilnych, w tym studentów lub osób łączących kilka źródeł dochodu. Tego typu grupy częściej wykonują pracę w oparciu o umowy zlecenia, traktując ją jako rozwiązanie przejściowe lub uzupełniające inne aktywności zawodowe. Z kolei w regionach o bardziej tradycyjnej strukturze gospodarki, opierającej się na przemyśle lub sektorze publicznym, udział takich form zatrudnienia jest zazwyczaj niższy, co widać w przypadku województw wschodnich, takich jak podkarpackie czy lubelskie.

Interpretując zaprezentowane wartości należy jednak uwzględnić istotne ograniczenia metodologiczne wpływające na porównywalność danych. Po pierwsze, licznik i mianownik wskaźnika odnoszą się do różnych momentów czasowych – liczba osób pracujących wyłącznie na podstawie umów zlecenia została określona według stanu na wrzesień 2025 r., natomiast liczba ludności w wieku produkcyjnym według stanu na koniec 2024 r. W warunkach dynamicznych zmian demograficznych oraz migracyjnych może to wprowadzać niewielkie przesunięcia w poziomie wskaźnika. Po drugie, dane dotyczą wyłącznie osób wykonujących pracę wyłącznie w oparciu o umowy cywilnoprawne, co oznacza, że nie obejmują one pracowników łączących taką formę zatrudnienia z etatem ani osób prowadzących działalność gospodarczą. W regionach o dużej skali samozatrudnienia lub pracy hybrydowej rzeczywista skala elastycznych form zatrudnienia może być zatem niedoszacowana. Kolejnym czynnikiem utrudniającym bezpośrednie porównania międzywojewódzkie jest zróżnicowanie struktury gospodarki regionalnej oraz wielkości ośrodków miejskich. Regiony z dużymi aglomeracjami, rozwiniętym sektorem usług i wysoką mobilnością pracowników częściej wykorzystują kontrakty cywilnoprawne, co naturalnie podnosi wartość wskaźnika. Z kolei w regionach o dominacji rolnictwa, sektora publicznego lub tradycyjnego przemysłu relatywna skala tego zjawiska jest mniejsza. W tym kontekście wysoka wartość wskaźnika w województwie zachodniopomorskim nie musi jednoznacznie wskazywać na pogorszenie jakości zatrudnienia, lecz raczej odzwierciedla specyfikę struktury gospodarczej regionu oraz jego większą orientację na działalności usługowe i sezonowe.

Pomorze Zachodnie należy do regionów o ponadprzeciętnym wykorzystaniu umów zlecenia i form pokrewnych w relacji do liczby ludności w wieku produkcyjnym. Wynika to przede wszystkim ze struktury regionalnej gospodarki opartej na usługach, turystyce i działalnościach o zmiennej intensywności zatrudnienia, a także z wysokiej mobilności pracowników i uwarunkowań transgranicznych. Jednocześnie interpretacja tego wskaźnika wymaga ostrożności ze względu na różnice metodologiczne, czasowe oraz strukturalne między regionami, które mogą wpływać na poziom obserwowanych wartości.