Andrzej Pieśla
Cudzoziemcy w wieku produkcyjnym bez zatrudnienia popełnią w Danii 4-5 razy więcej przestępstw niż cudzoziemcy zatrudnieni na pełen etat.
Duński think tank CEPOS (Centrum Studiów Politycznych) opublikował analizę dotyczącą przestępczości cudzoziemców w Danii, osadzając ją w szerszym kontekście dynamicznego wzrostu imigracji zarobkowej w ostatnich latach. Punktem wyjścia raportu jest obserwacja, że napływ pracowników zagranicznych w istotny sposób przyczynił się do wysokiego tempa wzrostu gospodarczego – szacowanego od 2015 r. na około 40% – oraz do zwiększenia potencjału produkcyjnego i zakresu aktywności duńskiej gospodarki. Jednocześnie debata publiczna koncentruje się na problemie nadreprezentacji cudzoziemców w statystykach przestępczości. Publikacja CEPOS podejmuje próbę empirycznego rozdzielenia tych dwóch wymiarów: gospodarczych korzyści z migracji oraz zróżnicowanych wzorców przestępczości, z uwzględnieniem takich czynników jak zatrudnienie, wiek, płeć i podstawa pobytu.
Z danych za 2022 r., opartych na rejestrach statystycznych Danii, wynika, że cudzoziemcy jako całość popełniają średnio o 87% więcej przestępstw niż obywatele duńscy. Stanowią 9,4% dorosłej populacji, ale odpowiadają za 16% naruszeń kodeksu karnego. W przeliczeniu na 100 tys. osób oznacza to 621 wyroków wobec 331 w przypadku Duńczyków. Jednocześnie raport podkreśla, że przestępstwa popełniane przez cudzoziemców mają przeciętnie mniej poważny charakter. W strukturze orzeczeń większy udział stanowią kary grzywny, a mniejszy – bezwarunkowe i warunkowe kary pozbawienia wolności; także długość bezwarunkowych wyroków jest średnio krótsza niż w przypadku obywateli Danii.
Istotne różnice ujawniają się przy podziale według kraju pochodzenia. Najwyższe wskaźniki przestępczości dotyczą obywateli państw określanych skrótem MENAPT (Bliski Wschód, Afryka Północna, Pakistan, Turcja), gdzie odnotowano 1133 wyroki na 100 tys. osób – ponad trzykrotnie więcej niż wśród Duńczyków. Cudzoziemcy z krajów zachodnich osiągają poziom zbliżony do obywateli Danii (396), natomiast osoby z innych państw nie-zachodnich lokują się pośrodku (684). Analiza wskazuje jednak, że część tej nadreprezentacji wynika z czynników demograficznych. Cudzoziemcy mają wyższy odsetek mężczyzn (50,2%) oraz większy udział osób młodych – a to właśnie młodzi mężczyźni są grupą o najwyższej skłonności do popełniania przestępstw. Po skorygowaniu danych o wiek i płeć wskaźnik dla cudzoziemców spada z 621 do 457 wyroków na 100 tys., co oznacza, że około 38% różnicy można wyjaśnić strukturą demograficzną.
Kluczowym czynnikiem okazuje się jednak zatrudnienie. W grupie osób w wieku 18–59 lat cudzoziemcy pozostający bez pracy popełniają cztery do pięciu razy więcej przestępstw niż ci zatrudnieni na pełen etat. Wraz ze wzrostem liczby przepracowanych godzin maleje liczba wyroków; osoby pracujące w ograniczonym wymiarze (poniżej 250 godzin rocznie) osiągają poziom zbliżony do obywateli duńskich. Model regresji logistycznej potwierdza, że zatrudnienie istotnie obniża prawdopodobieństwo popełnienia przestępstwa (iloraz szans 0,3 dla pełnego etatu), podczas gdy ryzyko rośnie wśród mężczyzn, osób młodych oraz pochodzących z krajów nie-zachodnich (2,4–2,5 raza wyższe w porównaniu z Duńczykami przy kontroli innych zmiennych).
Równie wyraźne różnice widoczne są w zależności od podstawy pobytu. Najniższe wskaźniki przestępczości notuje się wśród cudzoziemców przebywających w Danii na zezwoleniach zawodowych (187 wyroków na 100 tys., o około 40% mniej niż u Duńczyków) oraz studenckich (212). Najwyższe – wśród azylantów (1206) oraz osób objętych łączeniem rodzin (638). Przykładowo, młodzi mężczyźni z krajów MENAPT w wieku 18–20 lat, przebywający na azylu i pozostający bez pracy, osiągają poziom 7614 wyroków na 100 tys., podczas gdy przy zatrudnieniu na pełen etat wskaźnik spada do 1392. W przypadku zezwoleń zawodowych różnice są jeszcze bardziej wyraźne – przy pełnym zatrudnieniu poziom przestępczości jest niższy niż wśród Duńczyków. Struktura typów przestępstw pozostaje przy tym podobna: dominują kradzieże (63–75%) oraz przestępstwa z użyciem przemocy (ok. 20%), choć w grupie MENAPT udział kradzieży jest relatywnie niższy.
Wnioski raportu mają wymiar zarówno społeczny, jak i gospodarczy. CEPOS podkreśla, że imigracja zarobkowa – szczególnie oparta na selektywnych mechanizmach takich jak duńska beløbsordningen – przynosi istotne korzyści dla wzrostu gospodarczego i finansów publicznych, nie powodując znaczącego wzrostu przestępczości. Ryzyko kryminalne koncentruje się przede wszystkim w grupach o słabej integracji z rynkiem pracy oraz w określonych kategoriach pobytowych. Oznacza to, że polityka migracyjna i integracyjna, ukierunkowana na szybkie włączenie cudzoziemców w rynek pracy i system edukacyjny, może w istotnym stopniu ograniczać negatywne zjawiska społeczne, jednocześnie podtrzymując pozytywny wpływ migracji na gospodarkę.
Raport dostępny jest TUTAJ.
