Tomasz Augustyn
Zachodniopomorski Szlak Żeglarski powinien być wzorem dla polityki ochrony infrastruktury sportowej i tworzenia atrakcyjnych przestrzeni użyteczności publicznej.
W dniu 19 grudnia do Sejmu wpłynął poselski projekt ustawy o ochronie strategicznych obiektów sportowych. Dotyczy on „zapewnienia trwałości funkcji sportowej kluczowych obiektów poprzez: przeciwdziałanie ich degradacji technicznej i funkcjonalnej, wzmocnienie roli państwa i samorządu terytorialnego w ochronie infrastruktury sportowej, wprowadzenie przejrzystych i proporcjonalnych mechanizmów ingerencji w prawo własności w sytuacjach uzasadnionych ważnym interesem publicznym”. W artykule 3. ustawy zawarto zapis, że „do strategicznych obiektów sportowych zalicza się w szczególności: 1) stadiony piłkarskie, lekkoatletyczne i boiska; 2) obiekty przyszkolne; 3) hale sportowo-widowiskowe; 4) pływalnie kryte i odkryte; 5) zespoły kortów tenisowych i innych sportów rakietowych; 6) tory kolarskie, żużlowe i wrotkarskie i inne; 7) strzelnice sportowe”. Zarazem w myśl projektu „przepisów ustawy nie stosuje się do: 1) obiektów o charakterze tymczasowym, wzniesionych na okres krótszy niż 180 dni; 2) obiektów sportowych zlokalizowanych wewnątrz budynków o dominującej funkcji innej niż sportowa, jeżeli nie stanowią one wyodrębnionej nieruchomości gruntowej”.
Analizując logikę tej regulacji oraz jej deklarowane cele, trudno jednak nie zauważyć, że wśród infrastruktury sportowej o strategicznym znaczeniu brakuje kategorii obiektów o szczególnej roli społecznej, gospodarczej i rekreacyjnej, jaką pełnią porty i przystanie jachtowe. Tymczasem w wielu regionach kraju – zwłaszcza w obszarach nadmorskich oraz na terenach o rozwiniętej sieci szlaków wodnych – infrastruktura żeglarska stanowi jeden z podstawowych elementów systemu aktywności sportowej i rekreacyjnej, a jej znaczenie wykracza daleko poza wąsko rozumianą funkcję sportową.
Porty jachtowe i przystanie żeglarskie pełnią bowiem funkcję infrastruktury umożliwiającej uprawianie żeglarstwa i innych sportów wodnych, a więc dyscyplin o długiej tradycji w polskiej kulturze fizycznej. Jednocześnie jednak ich rola jest znacznie szersza niż w przypadku klasycznych obiektów sportowych, takich jak stadiony czy hale widowiskowo-sportowe. Porty i mariny stanowią elementy infrastruktury rekreacyjnej, turystycznej i społecznej, które integrują lokalne społeczności oraz stają się przestrzenią aktywności publicznej. W wielu miejscowościach to właśnie wokół przystani koncentruje się życie społeczne związane z wodą – organizowane są regaty, wydarzenia plenerowe, szkolenia żeglarskie, zajęcia dla dzieci i młodzieży czy inicjatywy edukacyjne związane z ochroną środowiska wodnego. W tym sensie porty jachtowe spełniają funkcję podobną do innych strategicznych obiektów sportowych, a jednocześnie posiadają dodatkowy wymiar wspólnototwórczy i aktywizujący.
Z punktu widzenia polityki publicznej kluczowe znaczenie ma także fakt, że infrastruktura żeglarska jest szczególnie podatna na presję przekształceń funkcjonalnych wynikających z atrakcyjności terenów nadwodnych. Obszary portowe i przystaniowe są często postrzegane jako atrakcyjne lokalizacje dla inwestycji mieszkaniowych lub komercyjnych, co w wielu miastach prowadzi do stopniowej redukcji przestrzeni przeznaczonych dla sportów wodnych. W tym kontekście regulacje prawne mające na celu ochronę strategicznych obiektów sportowych powinny w sposób jednoznaczny uwzględniać także porty i przystanie jachtowe jako element infrastruktury wymagający szczególnej ochrony. Przepisy powinny gwarantować nie tylko utrzymanie ich podstawowej funkcji sportowej i rekreacyjnej, lecz także umożliwiać ich rozwój funkcjonalny, dostosowany do zmieniających się potrzeb użytkowników oraz nowych rozwiązań technologicznych i organizacyjnych w żeglarstwie i turystyce wodnej.
Dobrym przykładem pokazującym potencjał społeczny i gospodarczy tego rodzaju infrastruktury są działania realizowane w ramach Zachodniopomorski Szlak Żeglarski. Projekt ten zakłada rozwój sieci nowoczesnych portów i przystani żeglarskich rozmieszczonych wzdłuż wybrzeża Bałtyku oraz na wodach śródlądowych Pomorza Zachodniego. Dzięki konsekwentnym inwestycjom infrastrukturalnym powstał system obiektów umożliwiających bezpieczną i komfortową żeglugę zarówno dla mieszkańców regionu, jak i dla turystów z Polski oraz z zagranicy. Jednocześnie porty i przystanie tworzą sieć lokalnych centrów aktywności społecznej, w których rozwijają się kluby sportowe, szkółki żeglarskie, inicjatywy edukacyjne i wydarzenia kulturalne. W wielu miejscowościach infrastruktura ta przyczyniła się do rewitalizacji przestrzeni nadwodnych, ożywienia lokalnej przedsiębiorczości oraz wzrostu atrakcyjności turystycznej regionu.
Znaczenie takich projektów wykracza zatem daleko poza samą sferę sportu. Porty i przystanie żeglarskie stają się elementami systemu rozwoju regionalnego, łącząc funkcje sportowe, rekreacyjne, edukacyjne i gospodarcze. Tworzą przestrzeń integracji społecznej, w której różne grupy wiekowe i środowiskowe mogą uczestniczyć w aktywności fizycznej i życiu publicznym. W wielu przypadkach są również miejscem pierwszego kontaktu dzieci i młodzieży ze sportami wodnymi, co ma istotne znaczenie dla popularyzacji żeglarstwa oraz kształtowania postaw prozdrowotnych. Z tego punktu widzenia projekt ustawy o ochronie strategicznych obiektów sportowych powinien uwzględniać specyfikę infrastruktury żeglarskiej jako elementu systemu sportu i rekreacji o dużym znaczeniu społecznym. Ochrona prawna takich obiektów powinna obejmować zarówno zabezpieczenie ich podstawowej funkcji sportowej, jak i stworzenie warunków do dalszego rozwoju i modernizacji. Regulacje ustawowe mogłyby w szczególności gwarantować utrzymanie dostępności portów i przystani dla użytkowników sportowych oraz rekreacyjnych, zapobiegać ich przekształcaniu w inwestycje o charakterze wyłącznie komercyjnym oraz wspierać inwestycje poprawiające jakość infrastruktury i bezpieczeństwo użytkowników.
Włączenie portów i przystani jachtowych do katalogu strategicznych obiektów sportowych byłoby zatem rozwiązaniem logicznie spójnym z deklarowanymi celami projektowanej ustawy. Pozwoliłoby to nie tylko chronić istniejącą infrastrukturę żeglarską przed utratą funkcji sportowej, lecz także wzmocnić jej rolę jako narzędzia rozwoju społecznego, rekreacyjnego i turystycznego. W regionach o silnych tradycjach żeglarskich – takich jak Pomorze Zachodnie – byłby to krok w kierunku utrwalenia modelu rozwoju opartego na aktywnym wykorzystaniu zasobów wodnych oraz na budowaniu wspólnot lokalnych wokół infrastruktury sportowej i rekreacyjnej.
