Tomasz Augustyn

Siła głównych ośrodków miejskich regionów w porównaniu do największych metropolii w Polsce jest słabsza. Utrwalają się wewnętrzne peryferia regionu

Analiza poziomu aktywności zawodowej oraz zatrudnienia w IV kwartale 2025 roku wskazuje na utrzymujące się, strukturalne różnice pomiędzy Polską a województwem zachodniopomorskim, które mają charakter systemowy, a nie incydentalny. Region ten cechuje się konsekwentnie niższym poziomem zarówno aktywności zawodowej, jak i zatrudnienia, co sugeruje istnienie trwałych barier o charakterze demograficznym, strukturalnym i instytucjonalnym. W przypadku współczynnika aktywności zawodowej różnica między poziomem krajowym (59,0%) a województwem zachodniopomorskim (56,9%) wynosi 2,1 punktu procentowego, co należy uznać za istotne odchylenie. Oznacza to, że mniejsza część populacji w wieku produkcyjnym uczestniczy w rynku pracy – zarówno jako osoby pracujące, jak i aktywnie poszukujące zatrudnienia. Różnice te są widoczne we wszystkich analizowanych przekrojach. Wśród mężczyzn luka wynosi 1,9 p.p. (65,8% vs 63,9%), a wśród kobiet 2,4 p.p. (52,7% vs 50,3%), co wskazuje, że problem niższej aktywności dotyczy obu płci, choć jest nieco bardziej nasilony wśród kobiet. Może to wynikać z ograniczonej dostępności usług opiekuńczych, struktury lokalnego rynku pracy czy mniejszej liczby elastycznych form zatrudnienia. Zróżnicowanie przestrzenne pokazuje dodatkowo, że województwo zachodniopomorskie odstaje zarówno w obszarach miejskich, jak i wiejskich, przy czym różnice są wyraźniejsze na wsi (3,1 p.p. mniej niż średnia krajowa) niż w miastach (1,6 p.p.). Wskazuje to na szczególne problemy obszarów wiejskich regionu, które mogą być związane z ograniczoną dostępnością miejsc pracy, słabszą infrastrukturą transportową oraz mniejszą dywersyfikacją gospodarki lokalnej.

Jeszcze bardziej wymowny obraz wyłania się z analizy wskaźnika zatrudnienia, który odzwierciedla rzeczywisty poziom wykorzystania zasobów pracy. W skali kraju wynosi on 57,1%, podczas gdy w województwie zachodniopomorskim 55,3%, co oznacza lukę na poziomie 1,8 p.p. Podobnie jak w przypadku aktywności zawodowej, różnice są obecne we wszystkich kategoriach, przy czym ponownie szczególnie widoczne są wśród kobiet (różnica 2,5 p.p.) oraz mieszkańców wsi (aż 4,4 p.p.). Tak duża dysproporcja na obszarach wiejskich sugeruje nie tylko niższą aktywność, ale również ograniczoną zdolność rynku pracy do absorpcji dostępnej siły roboczej. Relatywnie mniejsze różnice w miastach (0,7 p.p.) wskazują, że ośrodki miejskie regionu częściowo kompensują słabości strukturalne, oferując bardziej zróżnicowane możliwości zatrudnienia. Niemniej jednak nawet w tym przypadku województwo nie osiąga średniej krajowej, co może świadczyć o ograniczonej sile jego głównych ośrodków miejskich w porównaniu do największych metropolii w Polsce.

Aktywność zawodowa i zatrudnienie w Polsce i w województwie zachodniopomorskim (IV kwartał 2025)

Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GUS

Zestawienie obu wskaźników pozwala również na bardziej pogłębioną interpretację. Różnica między poziomem aktywności a zatrudnienia jest w regionie zbliżona do średniej krajowej, co oznacza, że problem nie dotyczy wyłącznie bezrobocia sensu stricto, ale raczej ogólnego poziomu uczestnictwa w rynku pracy. Innymi słowy, województwo zachodniopomorskie charakteryzuje się niższą „mobilizacją” zasobów pracy – mniejsza część populacji wchodzi na rynek pracy, a nie tylko ma trudności ze znalezieniem zatrudnienia. W ujęciu strukturalnym może to być efektem kilku nakładających się czynników. Po pierwsze, znaczenie ma dziedzictwo gospodarcze regionu, w tym skutki transformacji obszarów popegeerowskich, które do dziś wpływają na postawy wobec pracy i aktywności zawodowej. Po drugie, istotna jest struktura sektorowa gospodarki – relatywnie duży udział sektorów o niższej intensywności zatrudnienia oraz ograniczona liczba wysokopłatnych miejsc pracy mogą obniżać motywację do aktywności. Po trzecie, czynniki demograficzne, takie jak starzenie się ludności czy migracje młodych osób, mogą dodatkowo redukować potencjał rynku pracy. Szczególnie niepokojący jest wymiar terytorialny tych zjawisk. Duże różnice między miastami a wsią wskazują na utrwalanie się wewnętrznych peryferii regionu, gdzie dostęp do rynku pracy jest znacząco ograniczony. Może to prowadzić do dalszego pogłębiania nierówności społeczno-ekonomicznych oraz osłabienia spójności regionalnej. Na 1000 pracujących w województwie przypadało 809 osób niepracujących (wobec 830 w poprzednim kwartale i 760 w 4 kwartale 2024 r.), przy czym większe obciążenie pracujących osobami niepracującymi było na wsi niż w miastach (odpowiednio 917 wobec 765). Na dziesięciu aktywnych zawodowo mężczyzn przypadało sześciu biernych zawodowo, a w przypadku kobiet – dziesięć.

W 4 kwartale 2025 r. zbiorowość bezrobotnych w województwie liczyła 21 tys. osób, tj. o 23,5% więcej niż w analogicznym okresie 2024 r. jak i wobec poprzedniego kwartału. Przeciętny czas poszukiwania pracy przez osoby bezrobotne wyniósł 8,4 miesięcy, tj. o 4,4 miesiące krócej niż w 4 kwartale 2024 r., ale o 1,8 miesiąca dłużej w porównaniu z poprzednim kwartałem. Średni czas poszukiwania pracy przez bezrobotnych mężczyzn wyniósł 9,5 miesięcy, a przez bezrobotne kobiety – 8,4 miesiąca. Na wsi i w miastach bezrobotni poszukiwali pracy odpowiednio przez 7,6 i 10,1 miesięcy. Stopa bezrobocia zwiększyła się w porównaniu z 4 kwartałem 2024 r. o 0,6 p. proc. oraz wobec poprzedniego kwartału o 0,5 p. proc. kształtując się na poziomie 2,8%. Wśród osób w wieku produkcyjnym wskaźnik ten wyniósł 2,8% (wobec 2,3% w 4 kwartale 2024 r. i 2,4% w 3 kwartale 2025 r.).

Województwo zachodniopomorskie charakteryzuje się niższym poziomem aktywności zawodowej i zatrudnienia niż średnia krajowa, przy czym różnice te mają charakter systemowy i są szczególnie widoczne wśród kobiet oraz mieszkańców obszarów wiejskich. Dane te wskazują na potrzebę działań ukierunkowanych nie tylko na tworzenie miejsc pracy, ale również na zwiększanie uczestnictwa w rynku pracy – poprzez rozwój usług publicznych, poprawę dostępności transportowej, wspieranie aktywizacji zawodowej oraz wzmacnianie lokalnych rynków pracy, zwłaszcza poza głównymi ośrodkami miejskimi.