Andrzej Pieśla
Polski rynek kinowy nie wrócił w pełni do poziomów sprzed 2019 r., a skala odbudowy jest silnie zróżnicowana regionalnie. Województwo zachodniopomorskie należy do obszarów, gdzie powrót popytu jest wyraźnie słabszy i bardziej niestabilny.
Analiza frekwencji w kinach stałych, wyrażonej liczbą widzów na 1000 mieszkańców w latach 2007–2024, pozwala uchwycić długookresowe przemiany uczestnictwa w kulturze audiowizualnej w układzie regionalnym. Wskaźnik ten dobrze odzwierciedla zarówno poziom dostępności infrastruktury kinowej, jak i preferencje konsumpcyjne mieszkańców, pozostając jednocześnie wrażliwym na czynniki makroekonomiczne i zdarzenia nadzwyczajne. Szczególnie istotne jest uchwycenie wpływu pandemii COVID-19 jako punktu krytycznego, który przerwał wcześniejszy trend wzrostowy i doprowadził do trwałych zmian w funkcjonowaniu rynku kinowego. Na tym tle zróżnicowania między województwami – w tym specyfika województwa zachodniopomorskiego – nabierają kluczowego znaczenia interpretacyjnego.
Dane dotyczące liczby widzów w kinach stałych na 1000 mieszkańców w latach 2007–2024 pokazują wyraźnie trzy fazy rozwoju rynku kinowego w Polsce: stopniową ekspansję i modernizację do 2019 r., gwałtowne załamanie w latach 2020–2021 oraz odbudowę po pandemii, która jednak ma charakter niepełny i zróżnicowany regionalnie. W okresie 2007–2019 obserwujemy niemal systematyczny wzrost frekwencji kinowej w większości województw. Jest to efekt kumulacji kilku czynników strukturalnych: rozwoju sieci multipleksów w średnich i dużych miastach, poprawy dostępności przestrzennej infrastruktury kultury, rosnących dochodów rozporządzalnych gospodarstw domowych oraz zmiany stylów konsumpcji czasu wolnego (przesunięcie w kierunku usług doświadczeniowych). Nie bez znaczenia była także renoma polskiej produkcji filmowej. Wskaźnik dla Polski wzrósł z 886 do 1608 widzów na 1000 mieszkańców, co oznacza niemal podwojenie intensywności uczestnictwa. Liderami były regiony metropolitalne i silnie zurbanizowane (mazowieckie, dolnośląskie, pomorskie), gdzie koncentracja ludności, turystyki i funkcji wyższego rzędu generuje wyższy popyt.
Załamanie w 2020 r. ma charakter egzogeniczny i systemowy – wynika bezpośrednio z ograniczeń sanitarnych oraz czasowego zamknięcia kin. Spadki są głębokie i powszechne (dla Polski do poziomu 508), a rok 2021 przynosi jedynie częściowe odbicie. Istotne jest jednak to, że pandemia nie tylko przerwała trend wzrostowy, ale także zmieniła strukturę rynku: przyspieszyła rozwój platform streamingowych i utrwaliła alternatywne formy konsumpcji treści audiowizualnych. To powoduje, że powrót do poziomów sprzed 2019 r. nie jest automatyczny. Okres 2022–2024 to faza odbudowy, ale już w nowych warunkach konkurencji między kanałami dystrybucji. Na poziomie krajowym wskaźnik wraca do 1319 w 2023–2024, czyli pozostaje istotnie niższy niż maksimum z 2019 r. (1608). Oznacza to trwałą lukę popytową rzędu ok. 18–20%, którą można interpretować jako efekt częściowej substytucji kina przez streaming oraz zmianę częstotliwości wizyt (rzadsze, bardziej selektywne wyjścia).
Na tym tle sytuacja województwa zachodniopomorskiego jest interesująca i niejednoznaczna. W fazie przedpandemicznej region wykazywał wyraźny trend wzrostowy: z poziomu 884 w 2007 r. do 1440 w 2019 r. Tempo wzrostu było zbliżone do średniej krajowej, choć poziom pozostawał nieco niższy niż w regionach liderów. Charakterystyczne jest jednak większe rozchwianie wskaźnika w latach wcześniejszych (np. spadek do 676 w 2013 r.), co może wskazywać na większą wrażliwość rynku na czynniki podażowe (dostępność infrastruktury kinowej, modernizacje, zamknięcia/otwarcia obiektów). Uderzenie pandemiczne w województwie zachodniopomorskim było relatywnie silne (spadek do 449 w 2020 r., poniżej średniej krajowej), a odbudowa – wolniejsza i mniej stabilna niż w części regionów. W 2024 r. wskaźnik wynosi 1155, czyli wyraźnie poniżej zarówno poziomu z 2019 r. (−20%), jak i średniej krajowej (1319). Co więcej, po wyraźnym odbiciu w 2023 r. (1205) następuje spadek w 2024 r., co może sugerować, że popyt nie ustabilizował się i jest bardziej podatny na wahania repertuarowe lub sezonowe.
Seanse i widzowie w kinach stałych – widzowie na 1000 mieszkańców w wybranych regionach
Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GUS
Uwarunkowania tej sytuacji można interpretować wielowymiarowo. Struktura osadnicza regionu – relatywnie niższa gęstość zaludnienia i większy udział mniejszych ośrodków – ogranicza efekty skali dla operatorów kinowych i może skutkować słabszą dostępnością oferty poza głównymi miastami (Szczecin, Koszalin). Silna funkcja turystyczna regionu powoduje sezonowość popytu, co może zwiększać zmienność wskaźnika rocznego. Wreszcie konkurencja alternatywnych form spędzania czasu (walory przyrodnicze, oferta rekreacyjna) może relatywnie obniżać znaczenie kina w strukturze konsumpcji czasu wolnego, szczególnie poza sezonem jesienno-zimowym. Możliwy jest ponadto udział czynników podażowych, np. brak nowych inwestycji kinowych lub ograniczona modernizacja istniejących obiektów w porównaniu z regionami dynamiczniej rozwijającymi infrastrukturę.
Konsekwencje są istotne z punktu widzenia polityki rozwoju regionalnego i sektora kultury. Utrzymująca się luka względem poziomu sprzed pandemii oznacza niższą intensywność uczestnictwa w kulturze oraz potencjalnie słabszą kondycję lokalnych operatorów kinowych. W dłuższej perspektywie może to prowadzić do dalszej koncentracji rynku w największych ośrodkach oraz pogłębiania nierówności terytorialnych w dostępie do kultury. Dla Pomorza Zachodniego kluczowe wydaje się wzmacnianie dostępności infrastrukturalnej w mniejszych miastach, dywersyfikacja oferty (np. wydarzenia specjalne, kino studyjne, festiwale) oraz lepsze wykorzystanie sezonowości ruchu turystycznego jako czynnika popytowego.
Województwo zachodniopomorskie wpisuje się w ogólnopolski trend wzrost–załamanie–odbudowa, ale z wyraźnie słabszym powrotem do poziomów sprzed pandemii i większą niestabilnością. To wskazuje na potrzebę interwencji ukierunkowanych zarówno na stronę podaży (infrastruktura, oferta), jak i popytu (aktywizacja uczestnictwa), aby ograniczyć ryzyko trwałej marginalizacji rynku kinowego w regionie.
