Tomasz Augustyn
Uniwersytet Szczeciński rusza z projektem ochrony rzeki wartym 5,5 mln euro
Uniwersytet Szczeciński wraz z konsorcjum partnerów instytucjonalnych i branżowych rozpoczyna realizację drugiego etapu kompleksowego projektu ochrony rzeki Drawy, realizowanego w ramach unijnego programu LIFE. Projekt nosi nazwę „LIFE Drawa BIS”, a jego łączna wartość wynosi blisko pięć i pół miliona euro. Przedsięwzięcie zaplanowane na lata 2026–2030 koncentruje się na przeciwdziałaniu skutkom suszy hydrologicznej, retencji wody w środowisku naturalnym oraz ochronie całego ekosystemu rzecznego, obejmującego nie tylko główny nurt Drawy, ale również jej dopływy, odcinki źródłowe, tereny zalewowe i towarzyszącą im bioróżnorodność.
Drawa jest jedyną rzeką w Europie, która dwukrotnie uzyskała dofinansowanie z programu LIFE, co stanowi potwierdzenie zarówno wyjątkowej wartości przyrodniczej tego systemu rzecznego, jak i prawidłowości oraz skuteczności działań podjętych w ramach pierwszego etapu projektu. Poprzedni etap przyniósł wymierne rezultaty ekologiczne, z których najbardziej znaczącym było przywrócenie populacji łososia atlantyckiego do wód Drawy, co uznawane jest za jeden z najważniejszych sukcesów renaturyzacji rzecznej w tej części Europy. Powodzenie pierwszego projektu stało się podstawą do uzyskania kolejnego finansowania i rozszerzenia zakresu interwencji na nowe odcinki rzeki oraz nowe kategorie działań ochronnych. Głównym celem obecnego etapu jest poprawa retencji wodnej w górnym biegu Drawy i w jej strefach źródłowych. Problemem, na który odpowiada projekt, jest zbyt szybki odpływ wody ze zlewni w kierunku morza, co w warunkach nasilających się susz prowadzi do obniżenia poziomu wody w środkowym i dolnym odcinku rzeki, degradacji siedlisk i pogorszenia warunków bytowych organizmów wodnych. Działania projektowe nie zakładają pogłębiania koryta rzecznego, lecz przeciwnie — mają charakter odwrotny: polegają na podnoszeniu dna, spowalnianiu odpływu, przywracaniu naturalnej krętości koryta i odtwarzaniu dawnych meandrów, co pozwala na dłuższe zatrzymywanie wody w środowisku i bardziej równomierne zasilanie niższych odcinków rzeki. Tego typu interwencje wpisują się w nowoczesne podejście do renaturyzacji rzek, które odchodzi od tradycyjnej inżynierii wodnej na rzecz rozwiązań opartych na procesach przyrodniczych, tzw. nature-based solutions.
Przywrócenie rzeki do jej historycznego, naturalnie krętego koryta ma bezpośrednie znaczenie dla migracji ryb, w tym łososi, które wymagają drożnych, niezabudowanych odcinków rzecznych do odbywania tarła. Oprócz ichtiofauny działania projektowe obejmują ochronę rzadkich gatunków małży słodkowodnych, które są jednymi z najbardziej zagrożonych organizmów w ekosystemach wodnych Europy, oraz ochronę roślinności wodnej i przybrzeżnej, stanowiącej fundament funkcjonowania całego ekosystemu rzecznego. Partnerami Uniwersytetu Szczecińskiego w realizacji projektu są Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie, Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska oraz firma Komes Water, specjalizująca się w inżynierii środowiskowej i gospodarce wodnej. Koordynacja naukowa projektu leży po stronie Instytutu Biologii Uniwersytetu Szczecińskiego, który posiada wieloletnie doświadczenie badawcze w zakresie ekologii wód płynących, ochrony ichtiofauny i renaturyzacji rzek. Interdyscyplinarny charakter konsorcjum, łączącego kompetencje akademickie, administracyjne i inżynieryjne, zapewnia kompleksowe podejście do zarządzania zasobami wodnymi i ochrony przyrody.
Drawa, mająca swoje źródło we wsi Zdroje w gminie Połczyn-Zdrój, przepływa przez Drawski Park Krajobrazowy, częściowo wyznacza granicę między województwami i uchodzi do Noteci w okolicach Krzyża Wielkopolskiego. Jest rzeką o wyjątkowych walorach przyrodniczych, krajobrazowych i turystycznych, stanowiącą jeden z najcenniejszych systemów rzecznych w północno-zachodniej Polsce. Powodzenie projektu LIFE Drawa BIS będzie miało znaczenie nie tylko lokalne, ale również modelowe: dostarczy wiedzy i doświadczeń możliwych do wykorzystania w ochronie innych rzek w regionie bałtyckim, gdzie narastające problemy z suszą, obniżaniem się poziomu wód gruntowych i degradacją ekosystemów wodnych stają się coraz poważniejszym wyzwaniem środowiskowym i społecznym. Realizacja projektu do roku 2030 ma zapewnić, że Drawa pozostanie rzeką czystą, ekologicznie funkcjonalną i odporną na zmiany klimatyczne, stanowiąc trwałe dziedzictwo przyrodnicze dla mieszkańców regionu i przyszłych pokoleń.
