Tomasz Augustyn

Nowa analiza ISR opisuje Pomorze Zachodnie, które nie potrzebuje przede wszystkim większej liczby przedsiębiorców, lecz ich zdolności tworzenia większej wartości.

Na Pomorzu Zachodnim nie brakuje przedsiębiorców. Mikrofirm jest dokładnie tyle, ile można byłoby oczekiwać po wielkości regionu, a w przeliczeniu na mieszkańców województwo znajduje się nawet w krajowej czołówce. Problem zaczyna się gdzie indziej: zachodniopomorskie przedsiębiorstwa osiągają zdecydowanie mniejsze przychody niż firmy w większości regionów Polski. Najnowsza analiza Instytutu Studiów Regionalnych pokazuje, że regionalna polityka gospodarcza powinna coraz mniej koncentrować się na tworzeniu kolejnych firm, a znacznie bardziej na zwiększaniu możliwości tych, które już działają.

106,4 tys. mikroprzedsiębiorstw, 192,1 tys. pracujących i 72,3 mld zł przychodów – to skala sektora mikroprzedsiębiorstw w województwie zachodniopomorskim w 2025 roku. Liczby bezwzględne robią wrażenie, ale dopiero porównanie z innymi województwami pokazuje prawdziwą specyfikę regionu. Na każde 100 tys. mieszkańców przypadało tu 6595 mikroprzedsiębiorstw, praktycznie dokładnie tyle samo, ile wynosi średnia krajowa. Daje to Pomorzu Zachodniemu szóste miejsce w Polsce. Nie ma więc podstaw do diagnozy, że mieszkańcy regionu są mniej przedsiębiorczy albo że powstaje tu zbyt mało firm.

Sytuacja wygląda jednak zupełnie inaczej, gdy zamiast liczyć przedsiębiorstwa zaczniemy mierzyć skalę ich działalności. Przeciętny przychód zachodniopomorskiej mikrofirmy wynosił około 680 tys. zł, podczas gdy średnia krajowa sięgała około 910 tys. zł. Region, który pod względem liczby przedsiębiorstw na mieszkańca zajmuje szóste miejsce, pod względem przychodów przypadających na podmiot spada aż na trzynastą pozycję. Nie jest to przy tym wyłącznie efekt dominacji Mazowsza i Warszawy w krajowych statystykach. Mediana wojewódzka wynosi około 757 tys. zł, a więc również wyraźnie więcej niż na Pomorzu Zachodnim. Ten rozdźwięk jest najważniejszym wnioskiem z analizy ISR. Zachodniopomorskie skupia około 4,32 proc. wszystkich mikroprzedsiębiorstw działających w Polsce i niemal dokładnie taki sam udział ludności kraju, ale generuje tylko około 3,23 proc. przychodów tego sektora. Regionalna przedsiębiorczość posiada więc odpowiednią szerokość, lecz zdecydowanie mniejszy ciężar ekonomiczny. Jest dużo podmiotów, ale przeciętnie działają one na mniejszą skalę.

Nie oznacza to automatycznie, że zachodniopomorskie mikrofirmy są źle zarządzane albo znajdują się w złej sytuacji finansowej. Ich koszty są również relatywnie niskie, a relacja kosztów do przychodów należy do korzystniejszych w kraju. Wiele przedsiębiorstw może sprawnie funkcjonować jako jednoosobowe działalności, firmy rodzinne czy niewielkie podmioty usługowe, zapewniające właścicielom stabilne dochody i ważne usługi lokalnym społecznościom. Problem pojawia się wtedy, gdy spojrzymy na gospodarkę regionalną jako całość. Stabilność tysięcy małych firm nie musi jeszcze oznaczać zdolności sektora do inwestowania, technologicznej modernizacji, zwiększania sprzedaży, wychodzenia na nowe rynki i przechodzenia do wyższej klasy wielkości. Jeszcze mocniej widać to w danych dotyczących pracy. Przeciętna liczba osób pracujących w mikroprzedsiębiorstwie wynosi w regionie około 1,81 wobec 1,86 w kraju – różnica jest niewielka. Tymczasem przychód przypadający na osobę pracującą jest niższy od średniej krajowej o ponad 23 proc. Oznacza to, że zasadniczego problemu nie wyjaśnia mniejsza obsada przedsiębiorstw. Chodzi raczej o wartość ekonomiczną generowaną przez dostępny zasób pracy. To szczególnie istotne w regionie, który będzie dysponował coraz mniejszą liczbą pracowników i jednocześnie musi konkurować o nich z większymi przedsiębiorstwami, przemysłem, logistyką, energetyką, sektorem publicznym oraz rynkiem niemieckim.

Niepokój wzmacnia spojrzenie na ostatnie lata. Między 2023 a 2025 rokiem liczba mikroprzedsiębiorstw w regionie zmniejszyła się o około 4 proc., liczba pracujących o około 4,4 proc., a nominalna wartość przychodów o około 7,6 proc. Jednocześnie w Polsce liczba mikroprzedsiębiorstw rosła, podobnie jak ich przychody. Szczególnie wymowny był 2025 rok: na Pomorzu Zachodnim liczba firm i pracujących nieznacznie wzrosła, ale przychody spadły o około 5,5 proc., podczas gdy w skali kraju zwiększyły się o 7 proc. Luka pomiędzy regionem a Polską nie jest więc tylko odziedziczoną cechą struktury gospodarczej – w ostatnim okresie zaczęła się pogłębiać. Ma to szczególne znaczenie właśnie teraz, gdy gospodarka województwa stoi przed największą od lat falą nowych inwestycji. Porty, morska energetyka wiatrowa, energetyka konwencjonalna i odnawialna, infrastruktura przesyłowa, logistyka oraz nowe przedsięwzięcia przemysłowe mogą stworzyć ogromny rynek dla lokalnych dostawców i usługodawców. Nie ma jednak żadnej gwarancji, że pieniądze wydawane w regionie pozostaną w regionalnej gospodarce. Mikroprzedsiębiorstwo może dysponować odpowiednimi kompetencjami technicznymi, a jednocześnie być zbyt małe kapitałowo i organizacyjnie, aby spełnić wymogi dużego inwestora, uzyskać certyfikację, sfinansować kontrakt, zapewnić wymagane gwarancje czy wejść do systemu zakupowego globalnej firmy. Jeżeli tego progu nie pokona, wartość powstanie na Pomorzu Zachodnim, ale duża jej część zostanie przejęta przez przedsiębiorstwa spoza regionu.

Stąd zasadnicza zmiana perspektywy. Regionalnej polityki przedsiębiorczości nie można już mierzyć przede wszystkim liczbą nowo założonych działalności gospodarczych. Pomorze Zachodnie nie potrzebuje kolejnej wielkiej kampanii przekonującej mieszkańców, aby zostawali przedsiębiorcami. Potrzebuje warunków pozwalających części istniejących już firm zwiększać skalę sprzedaży, automatyzować działalność, cyfryzować procesy, profesjonalizować zarządzanie, pozyskiwać kapitał, zdobywać certyfikaty, wychodzić poza rynek lokalny i wchodzić do łańcuchów dostaw większych przedsiębiorstw.

Nie wszystkie mikrofirmy powinny oczywiście rosnąć. W wielu branżach niewielka działalność jest właściwym i trwałym modelem biznesowym. Innego podejścia wymaga jednoosobowa specjalistyczna firma w Szczecinie, innego przedsiębiorstwo turystyczne nad morzem, innego podmiot obsługujący port lub energetykę w Świnoujściu, a jeszcze innego lokalna firma usługowa w małym mieście czy na obszarze wiejskim. Jedna regionalna średnia kryje kilka zupełnie różnych światów przedsiębiorczości. Dlatego polityka wobec mikrofirm również powinna być coraz bardziej terytorialna i funkcjonalna.

Analiza Instytutu Studiów Regionalnych prowadzi zatem do wniosku pozornie prostego, ale mającego daleko idące konsekwencje dla polityki gospodarczej województwa: Pomorze Zachodnie nie potrzebuje przede wszystkim większej liczby przedsiębiorców – potrzebuje większej liczby przedsiębiorstw zdolnych tworzyć większą wartość. To przejście od przedsiębiorczości licznej do przedsiębiorczości bardziej produktywnej może okazać się jednym z najważniejszych warunków tego, czy obecna transformacja energetyczna, portowa i przemysłowa rzeczywiście wzmocni gospodarkę regionu, czy jedynie zwiększy wartość inwestycji zlokalizowanych na jego terytorium.

„Mikroprzedsiębiorczość na Pomorzu Zachodnim: dużo podmiotów, niewielka skala, wyzwanie na przyszłość.” ANALIZA