Tomasz Augustyn

Miasta domagają się zmian granic administracyjnych – ZMP apeluje o dostosowanie podziału terytorialnego do współczesnych realiów

Podczas Zgromadzenia Ogólnego Związku Miast Polskich, które odbyło się 17 czerwca w Krakowie, przedstawiciele ponad 200 miast przyjęli stanowisko, w którym wskazano na nieadekwatność obecnych granic administracyjnych jako istotną barierę w rozwoju funkcjonalnym miast. Zwrócono uwagę, że podejmowane przez miasta próby dostosowania granic często spotykają się z oporem części gmin wiejskich, które określają planowane zmiany emocjonalnym językiem, co utrudnia prowadzenie rzeczowej debaty oraz konsultacji społecznych.

Obowiązujący w Polsce podział administracyjny, ukształtowany głównie w okresie PRL i na początku lat 90., w wielu przypadkach nie odpowiada dzisiejszym realiom społeczno-przestrzennym. Współczesne procesy urbanizacyjne, a zwłaszcza intensywna suburbanizacja, powodują, że wiele miast faktycznie wykracza poza swoje historyczne granice. Prowadzi to do rosnącej rozbieżności pomiędzy rzeczywistym obszarem funkcjonalnym a granicami administracyjnymi, co utrudnia skuteczne zarządzanie rozwojem i realizację zadań publicznych.

Związek Miast Polskich zwraca uwagę, że przedmieścia formalnie należące do gmin wiejskich są często silniej związane funkcjonalnie z miastami niż z obszarami niezurbanizowanymi. Wskazano na konieczność dostosowania granic administracyjnych do faktycznych skutków procesów urbanizacyjnych, by przeciwdziałać dalszemu spadkowi liczby mieszkańców miast i osłabianiu ich potencjału rozwojowego.

W przyjętym stanowisku podkreślono, że Rada Ministrów powinna jak najszybciej zainicjować kompleksową ocenę obecnego podziału terytorialnego, z udziałem środowisk eksperckich i przedstawicieli samorządu. Wyniki tej analizy powinny stanowić podstawę do reform legislacyjnych i organizacyjnych, w tym działań dotyczących tzw. gmin obwarzankowych.

ZMP przypomina, że od lat środowiska samorządowe, urbanistyczne i eksperckie postulują zniesienie sztucznych podziałów pomiędzy miastami a otaczającymi je gminami wiejskimi. Obecny stan prowadzi do dublowania zadań, chaosu planistycznego i nieskutecznego zarządzania przestrzenią. Konieczne jest zintegrowanie miast z ich naturalnym zapleczem funkcjonalnym, co umożliwi efektywniejsze wykorzystanie zasobów publicznych.

Podkreślono, że zmiany granic samorządowych powinny być traktowane jako naturalny element rozwoju terytorialnego, wynikający z odpowiedzialności za sprawne zarządzanie. Zdaniem ZMP, obowiązujące przepisy już teraz umożliwiają rozpatrywanie wniosków o zmiany granic i nie należy ich blokować pod pretekstem trwających prac planistycznych czy oczekiwania na pełną reformę systemową.

Związek postuluje wprowadzenie kilku kluczowych zasad:

• Zasada funkcjonalności i zrównoważonego rozwoju: zmiany granic powinny wynikać z rzeczywistych powiązań przestrzennych i funkcjonalnych, z uwzględnieniem efektywności zarządzania oraz zdolności do realizacji zadań publicznych.

• Priorytet opinii mieszkańców: decydujące znaczenie powinien mieć głos mieszkańców bezpośrednio zamieszkujących tereny objęte proponowaną zmianą, z wyłączeniem opinii osób z odległych części gmin niezwiązanych funkcjonalnie z daną przestrzenią.

• Przejrzystość w zakresie przejęcia odpowiedzialności: gmina, która przyłącza nowy obszar, powinna przejąć wszystkie związane z nim zobowiązania administracyjne i finansowe, bez obowiązku rekompensaty za przeszłe nakłady inwestycyjne.

• Instytucjonalizacja dialogu: w przypadku konfliktów terytorialnych postulowane jest wprowadzenie obowiązkowych procedur mediacyjnych z udziałem niezależnych ekspertów.

• Ciągłość postępowań administracyjnych: należy zapewnić stabilność prawną i organizacyjną na terenach objętych zmianami granic.

• Odrzucenie nieuzasadnionej kontroli sądowej: proponuje się, aby sądy administracyjne ograniczały się jedynie do kontroli legalności procedur, bez ingerencji merytorycznej w decyzje o zmianach granic.

• Wzmocnienie współpracy międzygminnej: konieczne jest stworzenie efektywnych mechanizmów koordynacji rozwoju w miejskich obszarach funkcjonalnych, m.in. przez obowiązkowe współfinansowanie projektów o znaczeniu ponadlokalnym przez gminy wiejskie.

• Transparentność zmian legislacyjnych: proces zmiany przepisów powinien odbywać się z poszanowaniem zasad partnerstwa i przy równoprawnym udziale wszystkich organizacji samorządowych.

ZMP podkreśla, że jedynie poprzez rzetelny dialog, uwzględniający rzeczywiste potrzeby mieszkańców oraz uwarunkowania przestrzenne, możliwe będzie uporządkowanie podziału administracyjnego i poprawa efektywności zarządzania rozwojem terytorialnym w Polsce.