Tomasz Augustyn
Szwecja podnosi wiek emerytalny. Od 2026 r. docelowo wynosi on 67 lat, co odzwierciedla bezprecedensowy wzrost długości życia i wymusza dłuższą aktywność zawodową.
Od 1 stycznia 2026 r. w Szwecji obowiązuje nowy docelowy wiek emerytalny wynoszący 67 lat, który stanie się kluczowym punktem odniesienia dla całego systemu emerytalnego. Choć formalnie nie oznacza on obowiązku przejścia na emeryturę w konkretnym momencie, w praktyce znacząco zmienia ramy decyzyjne jednostek, ponieważ determinuje dostęp do poszczególnych komponentów emerytury państwowej oraz powiązanych świadczeń socjalnych. Przesunięcie wieku docelowego powoduje, że dla dużej części ubezpieczonych realna możliwość zakończenia aktywności zawodowej bez istotnych strat dochodowych nastąpi później niż dotychczas.
Podstawowym uzasadnieniem tej reformy jest dynamiczny wzrost średniej długości życia. Wraz z jego wydłużaniem się okres pobierania świadczeń emerytalnych rozciąga się na coraz więcej lat, co – przy niezmienionych zasadach – prowadziłoby do obniżenia miesięcznych wypłat. Szwedzka Agencja Emerytalna (Pensionsmyndigheten) definiuje docelowy wiek emerytalny jako instrument stabilizujący poziom emerytur w warunkach zmian demograficznych, a nie wyłącznie jako narzędzie fiskalne. W tym sensie jest to rozwiązanie systemowe, mające na celu utrzymanie relacji między okresem aktywności zawodowej a czasem pobierania świadczeń. Nowe reguły precyzują moment dostępu do poszczególnych elementów systemu. Emerytura dochodowa oraz emerytura składkowa mogą być wypłacane najwcześniej trzy lata przed osiągnięciem wieku docelowego, co przy poziomie 67 lat oznacza możliwość rozpoczęcia pobierania tych świadczeń od 64. roku życia. Z kolei emerytura gwarantowana, dodatek mieszkaniowy oraz dochodowy dodatek emerytalny będą dostępne dopiero od osiągnięcia wieku docelowego, czyli – dla większości obecnych kohort – od 67 lat. W praktyce wzmacnia to bodźce do dłuższej aktywności zawodowej, szczególnie wśród osób o niższych dochodach, dla których znaczenie mają właśnie świadczenia o charakterze redystrybucyjnym.
Istotnym elementem reformy jest zróżnicowanie wieku docelowego w zależności od rocznika urodzenia. Dla osób urodzonych w 1963 r. lub wcześniej wiek 67 lat został już definitywnie ustalony. W przypadku młodszych roczników obowiązują jedynie prognozy: osoby urodzone w latach 1958–1959 mają docelowy wiek 66 lat, roczniki 1960–1966 – 67 lat, 1967–1980 – 68 lat, 1981–1996 – 69 lat, a osoby urodzone w latach 1997–2014 – 70 lat. Prognozy te mogą ulec zmianie, co oznacza, że młodsze pokolenia funkcjonują w warunkach większej niepewności planistycznej. Przykładowo osoba urodzona w 2000 r., mająca obecnie 25 lat, musi liczyć się z perspektywą przejścia na emeryturę dopiero w wieku około 70 lat.
Kierunek tej polityki znajduje silne potwierdzenie w danych demograficznych. Według Eurostatu średnia długość życia w Szwecji w 2024 r. osiągnęła poziom 84,1 lat, co było najwyższym wynikiem w Unii Europejskiej, ex aequo z Włochami. Raport OECD i UE „Profil zdrowotny kraju 2025” potwierdza rekordowy charakter tego wyniku oraz wyraźne przekroczenie średniej unijnej. W perspektywie długookresowej skala zmian jest jeszcze bardziej uderzająca: na przestrzeni ostatnich 250 lat średnia długość życia w Szwecji wzrosła z około 40 do 80 lat, a prawdopodobieństwo dożycia stu lat zwiększyło się wielokrotnie. W 2025 r. średnia długość życia wynosiła 83,62 lat, co oznacza dalszy, choć już wolniejszy wzrost w porównaniu z rokiem 2024.
Na tę sytuację składa się kilka trwałych czynników. Szwecja praktycznie osiągnęła cele ONZ w zakresie eliminacji możliwych do uniknięcia zgonów dzieci, co stanowi wyjątek w skali globalnej. Społeczeństwo prowadzi relatywnie zdrowy tryb życia: spada odsetek palących, rośnie konsumpcja owoców i warzyw, zmniejsza się udział pracy fizycznie obciążającej, a aktywność fizyczna staje się powszechniejsza. Istotną rolę odgrywa dieta nordycka, oparta na produktach pełnoziarnistych, rybach, dziczyźnie, warzywach, jagodach i żywności fermentowanej, sprzyjająca profilaktyce chorób cywilizacyjnych. Elementem kulturowym wzmacniającym dobrostan są również silne więzi społeczne, symbolizowane przez praktykę „fika” – codzienny rytuał wspólnej kawy, sprzyjający relacjom międzyludzkim i dobrostanowi psychicznemu. Koncepcja „lagom”, oparta na umiarze i równowadze, w połączeniu z wysokim poziomem równości, demokracji oraz powszechnym dostępem do edukacji i ochrony zdrowia, przekłada się na czołowe miejsce Szwecji w międzynarodowych rankingach jakości życia.
Jednocześnie dane epidemiologiczne wskazują na bardziej złożony obraz przyszłości. Wzrost długości życia w ostatnich dwóch dekadach wynika głównie ze spadku ryzyka zgonu w starszym wieku oraz ograniczenia chorób układu krążenia. Ogólne ryzyko śmierci z powodu choroby zmalało, choć nie dotyczy to wszystkich schorzeń. Ryzyko zachorowania na nowotwory nie spadło, a w przypadku niektórych typów raka wręcz wzrosło, jednak znacząco poprawiły się wskaźniki przeżywalności. Analitycy zwracają jednak uwagę, że dalszy wzrost średniej długości życia może wkrótce wyhamować. Aby utrzymać dotychczasową dynamikę, konieczna byłaby dalsza redukcja śmiertelności w grupach 95+, gdzie w ostatnich dekadach postęp był niewielki. Paradoksalnie, mimo że Szwecja znajduje się w światowej czołówce pod względem długości życia, wśród krajów o najwyższych wynikach notuje jednocześnie najwyższy wskaźnik śmiertelności w najstarszych grupach wiekowych. W tym kontekście podniesienie docelowego wieku emerytalnego jawi się nie jako jednorazowa korekta, lecz jako element długofalowej adaptacji państwa dobrobytu do granic demograficznych i zdrowotnych. Reforma szwedzka pokazuje, że nawet w krajach o bardzo wysokiej jakości życia i zdrowia publicznego utrzymanie stabilności systemu emerytalnego wymaga stopniowego przesuwania granicy aktywności zawodowej, przy jednoczesnym uwzględnieniu rosnących nierówności zdrowotnych w najstarszych kohortach społeczeństwa.
