Tomasz Augustyn

Kaszubia nie może sprowadzić się do rozbudowanego klastra pomorskiego z kilkoma satelitarnymi przedsięwzięciami w innych województwach.

Ogłoszone w Gdyni kolejne przedsięwzięcia w ramach Zielonego Okręgu Przemysłowego „Kaszubia” pokazują, że projekt wchodzi w fazę coraz bardziej konkretnych inwestycji przemysłowych i technologicznych. Grupa WB zapowiedziała program o wartości około 800 mln zł, ukierunkowany na rozwój zdolności produkcyjnych, technologicznych i badawczo-rozwojowych, przede wszystkim w obszarze bezzałogowych systemów morskich, dronów i technologii pola walki. Współpraca z norweskim Kongsberg Defence & Aerospace ma obejmować rozwój bezzałogowych platform nawodnych i podwodnych wyposażonych w wielosensorowe systemy rozpoznawcze, a sama nowa infrastruktura produkcyjna rozwijana jest w Gdyni, w zakładach RADMOR i AREX. MON wiąże te przedsięwzięcia z budową nowej architektury bezpieczeństwa Bałtyku, łączącej przemysł, technologie, energetykę i zdolności wojskowe. Jest to kierunek racjonalny i odpowiadający zmianie charakteru działań na morzu, gdzie coraz większego znaczenia nabierają systemy bezzałogowe, rozpoznanie, sztuczna inteligencja i ochrona infrastruktury podwodnej.

Niepokój budzi jednak przestrzenna koncentracja kolejnych konkretnych przedsięwzięć we wschodniej części polskiego wybrzeża. Formalnie Zielony Okręg Przemysłowy „Kaszubia” od początku obejmuje trzy województwa: pomorskie, zachodniopomorskie i kujawsko-pomorskie. Taką geografię konsekwentnie przedstawia Ministerstwo Obrony Narodowej, wskazując na potrzebę budowy szerokiego przemysłowo-logistycznego zaplecza bezpieczeństwa północnej Polski. W praktyce jednak polityczna, organizacyjna i inwestycyjna dynamika programu pozostaje wyraźnie silniejsza po stronie Pomorza Gdańskiego. Sama inicjatywa została zaprezentowana w maju 2025 r. w Gdyni, kolejne ważne wydarzenia odbywały się m.in. w Słupsku i ponownie w Gdyni, a obecnie właśnie tam koncentruje się największy z dotychczas ogłoszonych pakietów inwestycji przemysłu obronnego. Oficjalna narracja MON również coraz mocniej eksponuje Gdynię jako szczególny punkt projektu, mimo że równocześnie podkreśla jego ponadregionalny charakter.

Nie oznacza to, że Pomorze Zachodnie zostało z projektu wyłączone. Przeciwnie, w kwietniu 2026 r. ogłoszono pierwszą inwestycję realizowaną w ramach Kaszubii w województwie zachodniopomorskim. Porozumienie PKP Cargo z partnerem koreańskim ma prowadzić do powstania w Szczecinie centrum produkcyjno-serwisowego o szacowanej wartości około 500 mln zł, łączącego funkcje przemysłowe, logistyczne i związane z mobilnością wojskową. To przedsięwzięcie ważne i potencjalnie znaczące dla gospodarki regionu. Problem polega jednak na proporcjach. Po ponad roku rozwijania programu Pomorze Zachodnie pojawia się przede wszystkim jako miejsce pojedynczych projektów, podczas gdy na Pomorzu Gdańskim zaczyna powstawać bardziej zwarty ekosystem obejmujący przemysł obronny, technologie bezzałogowe, energetykę, zaplecze badawczo-rozwojowe i współpracę międzynarodową.

Z punktu widzenia województwa zachodniopomorskiego nie jest to wyłącznie kwestia regionalnej konkurencji o inwestycje. Stawką jest miejsce regionu w powstającym krajowym systemie bezpieczeństwa morskiego i przemysłowego. Jeżeli największe nowe zdolności produkcyjne, technologiczne i badawcze związane z bezpieczeństwem Bałtyku będą systematycznie lokalizowane przede wszystkim w Trójmieście i jego szerokim otoczeniu, to wraz z nimi koncentrować się będą kadry, kompetencje, relacje z zagranicznymi partnerami, zamówienia dla poddostawców oraz zdolności do tworzenia kolejnych projektów. W nowoczesnym przemyśle obronnym działa silny mechanizm kumulacyjny. Tam, gdzie ulokowany zostaje pierwszy znaczący pakiet kompetencji, łatwiej pojawiają się kolejne inwestycje, ponieważ istnieje już zaplecze kadrowe, technologiczne, administracyjne i biznesowe. W ten sposób przewaga lokalizacyjna może bardzo szybko przekształcić się w przewagę strukturalną. Dla województwa zachodniopomorskiego jest to szczególnie istotne, ponieważ region dysponuje zasobami, które z punktu widzenia bezpieczeństwa Bałtyku mają znaczenie co najmniej porównywalne z jego udziałem w dotychczasowym portfelu Kaszubii. Szczecin i Świnoujście tworzą drugi, obok zespołu portów Gdańska i Gdyni, największy polski kompleks portowy. Świnoujście posiada terminal LNG, który jest jednym z kluczowych elementów bezpieczeństwa energetycznego kraju i ważnym punktem wejścia gazu do systemu przesyłowego. W 2026 r. terminal obchodził dziesięciolecie komercyjnej działalności po obsłużeniu 445 dostaw LNG, a jego znaczenie dodatkowo wzrosło wraz z rozbudową infrastruktury logistycznej. W Świnoujściu funkcjonuje również pierwszy w Polsce terminal instalacyjny dla morskich farm wiatrowych, którego dalsza rozbudowa jest planowana właśnie ze względu na rosnącą skalę inwestycji offshore na Bałtyku. Do tego dochodzi znaczący komponent wojskowy. W Świnoujściu stacjonuje 8. Flotylla Obrony Wybrzeża, dysponująca m.in. siłami przeciwminowymi i specjalistycznymi zdolnościami działania pod wodą. W czerwcu 2026 r. właśnie w świnoujskim porcie wojennym minister obrony podkreślał znaczenie ochrony szlaków komunikacyjnych, infrastruktury krytycznej na dnie Bałtyku oraz przestrzeni powietrznej dla nowej architektury bezpieczeństwa regionu. Trudno więc uzasadnić sytuację, w której rozwój nowych bezzałogowych systemów nawodnych i podwodnych, technologii rozpoznania morskiego czy systemów ochrony infrastruktury krytycznej byłby przestrzennie skoncentrowany głównie na wschodzie polskiego wybrzeża, podczas gdy zachodnia jego część dysponuje zarówno realnymi potrzebami operacyjnymi, jak i infrastrukturą pozwalającą na testowanie, wdrażanie i użytkowanie takich rozwiązań.

Z perspektywy krajowego planowania bezpieczeństwa problem jest jeszcze szerszy. Nadmierna koncentracja infrastruktury przemysłowej i technologicznej w jednym obszarze może być sprzeczna z logiką odporności państwa. W warunkach pokoju skupienie kompetencji przynosi korzyści aglomeracyjne: ułatwia współpracę, redukuje koszty i przyspiesza rozwój technologiczny. W warunkach kryzysu lub konfliktu staje się jednak źródłem podatności. Rozproszenie kluczowych zdolności produkcyjnych, remontowych, logistycznych i badawczych między wschodnią i zachodnią część wybrzeża zwiększa redundancję systemu, utrudnia jego sparaliżowanie i pozwala wykorzystywać różne kierunki komunikacyjne. W przypadku Pomorza Zachodniego dodatkowym atutem jest bezpośrednie powiązanie ze wschodnimi Niemcami, bliskość zaplecza przemysłowego północno-wschodnich Niemiec oraz dostęp do osi transportowych prowadzących w stronę Berlina, Skandynawii i Europy Zachodniej. W sytuacji, w której bezpieczeństwo Bałtyku coraz bardziej analizowane jest jako wspólny system północnoeuropejski, taka lokalizacja powinna być traktowana jako element odporności, a nie jako peryferia głównego teatru działań.

Istotne jest również to, że charakter współczesnych zagrożeń dla infrastruktury morskiej nie uzasadnia myślenia o bezpieczeństwie Bałtyku wyłącznie z perspektywy jego wschodniej części. Zagrożone są nie tylko instalacje położone w pobliżu państw bałtyckich i Zatoki Gdańskiej, lecz cała infrastruktura przesyłowa, portowa, energetyczna i komunikacyjna. Zachodnia część polskiego wybrzeża koncentruje terminal LNG, Baltic Pipe wchodzący do polskiego systemu przesyłowego poprzez północno-zachodnią część kraju, port w Świnoujściu, przyszły port zewnętrzny, terminal offshore oraz infrastrukturę wojskową. Są to aktywa o znaczeniu ogólnokrajowym, a w wielu przypadkach również ponadnarodowym. Ich ochrona wymaga rozwoju lokalnych zdolności rozpoznawczych, przeciwdronowych, podwodnych i serwisowych, a nie wyłącznie możliwości przesuwania środków z innych części wybrzeża.

Dlatego wyzwanie dotyczy jednocześnie władz województwa zachodniopomorskiego i planistów szczebla centralnego. Region nie powinien ograniczać się do oczekiwania na kolejne propozycje włączane do Kaszubii, lecz aktywnie definiować własny pakiet projektów odpowiadających specyfice zachodniej części wybrzeża. Naturalnymi specjalizacjami mogą być systemy ochrony infrastruktury krytycznej, technologie podwodne i przeciwminowe, logistyka wojskowa, remonty i serwis jednostek, systemy bezpieczeństwa portowego, energetyka morska, produkcja bezzałogowców oraz rozwiązania dual-use powiązane z portami i offshore. Szczecin, Świnoujście oraz zaplecze przemysłowe regionu powinny zostać przedstawione nie jako konkurencja wobec Trójmiasta, lecz jako konieczny drugi filar krajowego systemu bezpieczeństwa morskiego. Tego samego należy oczekiwać od państwa. Jeżeli Kaszubia ma być rzeczywiście nowym gospodarczo-militarnym makroregionem Morza Bałtyckiego, nie może w praktyce sprowadzić się do rozbudowanego klastra pomorskiego z kilkoma satelitarnymi przedsięwzięciami w innych województwach. Koncepcja makroregionalna ma sens właśnie wtedy, gdy wykorzystuje komplementarne funkcje różnych części przestrzeni: Trójmiasto może koncentrować część produkcji i zaplecza technologicznego, Świnoujście i Szczecin mogą rozwijać komponent operacyjny, logistyczny, energetyczny, przemysłowy i serwisowy, a Kujawsko-Pomorskie – zaplecze lądowe i produkcyjne. W innym przypadku określenie „makroregion” pozostanie szersze niż rzeczywista geografia inwestycji.

Nowa inwestycja Grupy WB i Kongsberga jest z punktu widzenia bezpieczeństwa państwa dobrą wiadomością. Polska potrzebuje własnych kompetencji w zakresie dronów nawodnych i podwodnych, sztucznej inteligencji oraz wielosensorowego rozpoznania morskiego. Niepokojące jest natomiast to, że kolejny duży krok w rozwoju tej architektury wzmacnia przede wszystkim wschodnią część polskiego wybrzeża. Nie chodzi o przenoszenie inwestycji z Gdyni do Szczecina ani o administracyjne dzielenie każdego projektu pomiędzy województwa. Chodzi o zachowanie strategicznej równowagi. Państwo posiada dwa silne zespoły portowe, dwa obszary koncentracji infrastruktury krytycznej i dwa naturalne kierunki powiązań z sojusznikami. Budowanie bezpieczeństwa Bałtyku tylko wokół jednego z nich oznacza niewykorzystanie potencjału drugiego. Od początku rozwoju Kaszubii Pomorza Zachodniego jest w niej mniej, niż wynikałoby z jego zasobów i znaczenia strategicznego. Jeżeli projekt ma rzeczywiście stać się przemysłowym filarem bezpieczeństwa całego polskiego Bałtyku, ta dysproporcja powinna zostać skorygowana – zarówno przez większą aktywność samego regionu, jak i przez bardziej świadome terytorialnie planowanie na poziomie państwa.