Tomasz Augustyn

Pomorze Zachodnie i inne regiony Polski w najbliższych latach będą jedną z największych ofiar dominujących wzorców płodności.

Nowy raport Joint Research Centre, agendy naukowej Komisji Europejskiej, zatytułowany „Territories and demographic change Regional patterns and policy approaches” przynosi alarmujące dane. Prognozy demograficzne w nim zamieszczone mówią o tym, że populacja młodych ludzi w całej UE zmniejszy się proporcjonalnie do wielkości całkowitej populacji w większości państw członkowskich. Jedynymi wyjątkami wydają się Dania, Niemcy i Szwecja, gdzie w większości regionów NUTS 3 prognozowany jest niewielki wzrost odsetka młodych ludzi. Pomorze Zachodnie należy do regionów, które zarówno w Polsce jak i w skali całej Europie nastąpi największy ubytek populacji młodych ludzi, w południowo – wschodniej części województwa w dekadzie 2025 – 2035 wyniesie ona nawet więcej niż 20%. Prognoza ta jest bezpośrednim skutkiem niskich wskaźników dzietności w UE w ostatnich dekadach, przy czym wskaźniki dzietności poprzednich i obecnych kohort kobiet w wieku rozrodczym były niższe niż poziom zastępowalności pokoleń w całej UE. Współczynnik dzietności we wszystkich państwach członkowskich w 2023 r. wynosił 1,38 (liczba urodzeń żywych na kobietę), znacznie poniżej współczynnika dzietności na poziomie zastępowalności wynoszącego 2,1, który jest niezbędny do utrzymania liczebności populacji, zakładając brak migracji. Ponadto, proporcjonalny spadek odsetka młodych ludzi w wybranych regionach może być spowodowany istniejącymi wzorcami przemieszczania się w UE. Dorośli imigrujący do krajów takich jak Dania, Niemcy i Szwecja z innych państw członkowskich mogą przenosić się wraz z dziećmi pozostającymi na ich utrzymaniu. W związku z tym obecne wzorce płodności i migracji będą miały wpływ na przyszłe grupy młodych ludzi w całej UE.

Zmiana wielkości populacji w wieku 0 – 19 lat w regionach NUTS 3 w Unii Europejskiej (prognoza 2025 – 2035)

Źródło: Territories and demographic change Regional patterns and policy approaches, Joint Research Centre 2026

Prognozy oparte na silnym założeniu konwergencji pokazują proporcjonalny spadek odsetka ludności w wieku 20–64 lat w większości regionów NUTS 3 Unii Europejskiej. W przypadku Pomorza Zachodniego spadek wielkości tej części populacji wyniesie od 5 do 10 % na południu i południowym wschodzi regionu oraz od 0 do 5% w powiatach w części centralnej i północnej. Kolejne dekady kurczenia się odsetka młodych ludzi w większości państw członkowskich (z powodu niskiego współczynnika dzietności) spowodują, że z czasem mniej osób będzie wchodzić w wiek produkcyjny. Innymi słowy, dynamika obecnej populacji UE wzmocni kurczenie się grupy w wieku produkcyjnym w nadchodzących dekadach. Ta dynamika jest szczególnie istotna dla państw członkowskich i regionów, które mają ujemne wskaźniki dzietności.

Zmiana wielkości populacji w wieku 20 – 64 lat w regionach NUTS 3 w Unii Europejskiej (prognoza 2025 – 2035)

Źródło: Territories and demographic change Regional patterns and policy approaches, Joint Research Centre 2026

Biorąc pod uwagę poprawę oczekiwanej długości życia, odsetek ludności w wieku 65+ będzie nadal rósł w nadchodzących dekadach. Prognozy pokazują, że grupa wiekowa 65+ będzie się powiększać w niemal każdym regionie NUTS 3 Unii Europejskiej. Dotyczy to w szczególności Belgii, Danii, Niemiec, Irlandii, Hiszpanii, Włoch, Holandii i Austrii, gdzie w większości regionów NUTS 3 prognozuje się 20-procentowy wzrost odsetka ludności w wieku 65+. W zachodniej części województwa zachodniopomorskiego w latach 2025 – 2035 wyniesie on od 10 do 15%, w części wschodniej i południowej – od 5 do 10%.

Zmiana wielkości populacji w wieku 65 + w regionach NUTS 3 w Unii Europejskiej (prognoza 2025 – 2035)

Źródło: Territories and demographic change Regional patterns and policy approaches, Joint Research Centre 2026

Nie ma prostej ani uniwersalnej recepty na narastający kryzys demograficzny, którego źródła mają charakter długofalowy i strukturalny. Tym bardziej konieczne staje się jednak systematyczne wyciąganie wniosków oraz podejmowanie świadomych, ukierunkowanych interwencji tam, gdzie skutki tych procesów będą najbardziej dotkliwe społecznie i gospodarczo. Pomorze Zachodnie należy do obszarów szczególnie narażonych na konsekwencje zapaści demograficznej – zarówno ze względu na utrzymujący się głęboki ubytek naturalny, jak i wieloletnie procesy odpływu ludności w wieku produkcyjnym i rozrodczym. Skala starzenia się populacji, depopulacja mniejszych ośrodków oraz rosnące dysproporcje wewnątrzregionalne sprawiają, że brak reakcji oznaczałby w praktyce akceptację trwałej marginalizacji znacznych części regionu. W tym kontekście działania publiczne powinny wykraczać poza doraźne instrumenty prorodzinne i obejmować kompleksowe podejście łączące politykę rynku pracy, dostępność usług publicznych, mieszkalnictwo, transport i atrakcyjność osiedleńczą. Tylko koncentracja wysiłków na obszarach najbardziej dotkniętych depopulacją – takich jak Pomorze Zachodnie – daje szansę na spowolnienie negatywnych trendów i utrzymanie minimalnego potencjału rozwojowego regionu w kolejnych dekadach.