Tomasz Augustyn

Obie sfery działalności w izolacji mogą ulegać degradacji. Pytanie, jak ich powiązanie może przyczynić się do poprawy wartości wskaźników rentowności.

Port lotniczy jest znacznie więcej niż elementem infrastruktury transportowej. We współczesnej gospodarce pełni funkcję węzła integrującego regionalny system komunikacyjny z krajową i międzynarodową siecią powiązań gospodarczych. Umożliwia sprawny przepływ ludzi, towarów, kapitału i wiedzy, wpływając na konkurencyjność przedsiębiorstw, atrakcyjność inwestycyjną regionów oraz ich zdolność do uczestnictwa w globalnych procesach gospodarczych. W tym kontekście ocena znaczenia Portu Lotniczego Szczecin–Goleniów nie może ograniczać się wyłącznie do liczby obsługiwanych pasażerów czy liczby realizowanych operacji lotniczych. Rzeczywista skala jego oddziaływania jest znacznie szersza i obejmuje zarówno efekty ekonomiczne, jak i społeczne oraz przestrzenne.

Pomorze Zachodnie należy do regionów o specyficznych uwarunkowaniach rozwojowych. Jego położenie na pograniczu Polski i Niemiec, dostęp do Morza Bałtyckiego oraz rozwinięta gospodarka morska i logistyczna tworzą korzystne warunki dla rozwoju działalności gospodarczej o charakterze międzynarodowym. Jednocześnie znaczne odległości od największych krajowych ośrodków metropolitalnych powodują, że dostępność transportowa pozostaje jednym z kluczowych czynników determinujących tempo rozwoju społeczno-gospodarczego województwa. W takich warunkach port lotniczy staje się strategicznym elementem infrastruktury publicznej, skracając czas dostępu do najważniejszych centrów biznesowych Europy oraz zwiększając mobilność mieszkańców, przedsiębiorców i inwestorów. Znaczenie Portu Lotniczego Szczecin–Goleniów należy rozpatrywać wielowymiarowo. Pierwszym wymiarem jest wpływ bezpośredni, wynikający z prowadzonej działalności operacyjnej lotniska, przewoźników lotniczych oraz przedsiębiorstw świadczących usługi handlingowe i komercyjne. Działalność ta generuje miejsca pracy, tworzy wartość dodaną oraz zapewnia wpływy do sektora finansów publicznych. Innym istotnym wymiarem są efekty pośrednie, powstające w przedsiębiorstwach dostarczających towary i usługi na rzecz sektora lotniczego. Trzecim są efekty indukowane, wynikające z wydatków konsumpcyjnych osób zatrudnionych dzięki funkcjonowaniu portu lotniczego. Najszerszą kategorię stanowią natomiast efekty katalityczne, obejmujące wpływ lotniska na rozwój turystyki, napływ inwestycji, rozwój eksportu, wzrost produktywności przedsiębiorstw oraz poprawę konkurencyjności całej gospodarki regionalnej.

Znaczenie gospodarcze lotniska nie zawsze jest proporcjonalne do jego wielkości mierzonej liczbą pasażerów. Porty regionalne, obsługujące relatywnie mniejszy ruch niż największe krajowe lotniska, często pełnią funkcje, których nie sposób ocenić wyłącznie przez pryzmat wskaźników operacyjnych. Stanowią one bowiem podstawowy instrument zapewnienia dostępności transportowej regionów oddalonych od głównych krajowych węzłów komunikacyjnych. Dzięki regularnym połączeniom lotniczym przedsiębiorstwa uzyskują dostęp do rynków zagranicznych, instytucje publiczne mogą efektywniej realizować współpracę międzynarodową, a mieszkańcy zyskują możliwość szybkiego przemieszczania się zarówno w celach zawodowych, jak i prywatnych. W przypadku województwa zachodniopomorskiego rola Portu Lotniczego Szczecin–Goleniów wykracza poza granice samego regionu. Lotnisko obsługuje nie tylko mieszkańców Pomorza Zachodniego, lecz także część mieszkańców województw sąsiednich oraz obszarów przygranicznych Niemiec. Oznacza to, że jego strefa oddziaływania obejmuje znacznie większy obszar niż wynikałoby to z granic administracyjnych województwa. Jednocześnie port pełni funkcję uzupełniającą wobec pozostałych gałęzi transportu, zwiększając spójność systemu komunikacyjnego regionu i poprawiając jego dostępność zewnętrzną.

Analiza znaczenia gospodarczego Portu Lotniczego Szczecin–Goleniów wymaga zatem spojrzenia wykraczającego poza tradycyjne statystyki ruchu lotniczego. Kluczowe staje się określenie rzeczywistej skali wartości dodanej generowanej przez działalność portu, liczby miejsc pracy powstających dzięki jego funkcjonowaniu, wpływu na dochody sektora publicznego oraz znaczenia dla rozwoju przedsiębiorczości, rynku pracy i atrakcyjności inwestycyjnej województwa. Równie istotne jest oszacowanie efektów mnożnikowych powstających w pozostałych sektorach gospodarki oraz identyfikacja korzyści, jakie lotnisko przynosi mieszkańcom i przedsiębiorstwom dzięki poprawie dostępności transportowej. Odpowiedź na pytanie o znaczenie Portu Lotniczego Szczecin–Goleniów dla gospodarki Pomorza Zachodniego wymaga kompleksowej oceny wszystkich kanałów jego oddziaływania. Dopiero łączne uwzględnienie efektów bezpośrednich, pośrednich, indukowanych i katalitycznych pozwala określić rzeczywistą rolę lotniska jako jednego z kluczowych aktywów infrastrukturalnych regionu.

Bezpośredni wpływ portów lotniczych na gospodarkę Polski wynika z działalności prowadzonej w ramach podstawowych procesów operacyjnych sektora lotniczego. Obejmuje on funkcjonowanie portów lotniczych, działalność przewoźników lotniczych oraz obsługę naziemną, czyli wszystkie czynności realizowane w przestrzeni lotniska, które umożliwiają obsługę ruchu pasażerskiego i cargo. To właśnie ten segment odpowiada za tworzenie wartości dodanej oraz miejsc pracy bezpośrednio związanych z działalnością lotniczą, bez uwzględniania efektów pośrednich, indukowanych i katalitycznych. W 2024 r. wartość dodana wygenerowana przez bezpośredni kanał oddziaływania polskich portów lotniczych osiągnęła 3,8 mld zł, co odpowiadało około 6,5% całkowitego wpływu sektora lotniskowego na gospodarkę kraju, oszacowanego na 57,9 mld zł. Kwota ta obejmuje przychody generowane przez zarządzających lotniskami, przewoźników lotniczych oraz przedsiębiorstwa świadczące usługi handlingowe. Łącznie działalność ta zapewniała w Polsce 33 059 pełnoetatowych miejsc pracy (FTE). Zatrudnienie obejmowało szeroką grupę pracowników odpowiedzialnych za funkcjonowanie infrastruktury lotniskowej, obsługę pasażerów i statków powietrznych, bezpieczeństwo operacyjne, personel latający, kontrolę bezpieczeństwa, a także pracowników podmiotów komercyjnych działających na terenie portów lotniczych, takich jak punkty gastronomiczne, sklepy duty free czy wypożyczalnie samochodów.

Skala bezpośredniego oddziaływania poszczególnych portów lotniczych pozostaje silnie zróżnicowana. Zdecydowanym liderem jest Lotnisko Chopina w Warszawie, którego działalność wygenerowała wartość dodaną wynoszącą 1 524,3 mln zł. W kolejnej grupie znajdują się porty o największym znaczeniu regionalnym: Kraków-Balice (470,7 mln zł), Wrocław (462,5 mln zł), Gdańsk (283,2 mln zł) oraz Katowice-Pyrzowice (272,4 mln zł). Następne miejsca zajmują Poznań-Ławica (159,5 mln zł) i Warszawa-Modlin (109 mln zł). Na tle krajowej sieci lotnisk Port Lotniczy Szczecin–Goleniów należy do grupy mniejszych portów regionalnych. W 2024 r. wygenerował on 16 mln zł wartości dodanej w ramach bezpośredniego oddziaływania gospodarczego. Oznacza to, że jego wpływ pozostaje wyraźnie niższy niż największych portów regionalnych, ale jednocześnie jest porównywalny z innymi lotniskami obsługującymi mniejszy ruch pasażerski. W tej samej grupie znajdują się m.in. Łódź (18,0 mln zł), Olsztyn-Mazury (17,3 mln zł), Lublin (14,8 mln zł), Warszawa-Radom (10,7 mln zł), Bydgoszcz (32,2 mln zł) oraz Zielona Góra-Babimost (9,7 mln zł). Dane te wskazują, że skala bezpośredniego wpływu gospodarczego portu w Goleniowie odpowiada jego pozycji w krajowym systemie transportu lotniczego i jest przede wszystkim konsekwencją wielkości obsługiwanego ruchu oraz zakresu prowadzonej działalności operacyjnej. Zestawienie wyników wszystkich portów lotniczych pokazuje, że poziom generowanej wartości dodanej pozostaje w ścisłym związku z wielkością lotniska i natężeniem ruchu lotniczego. Największe porty funkcjonujące w największych aglomeracjach koncentrują zdecydowaną większość ruchu pasażerskiego i towarowego, osiągając tym samym najwyższe efekty gospodarcze. Mniejsze porty regionalne, w tym Szczecin–Goleniów, generują niższe wartości bezwzględne, jednak odgrywają ważną rolę w zapewnianiu dostępności transportowej oraz wspieraniu rozwoju gospodarczego swoich regionów.

Wartość dodana w ramach wpływu bezpośredniego w portach lotniczych w Polsce

Źródło: Wpływ polskich portów lotniczych na regiony, Polskie Porty Lotnicze S.A.

Bezpośredni kanał oddziaływania pozostaje podstawowym elementem gospodarczego znaczenia portów lotniczych. Zapewnia on ciągłość funkcjonowania infrastruktury transportowej, a jednocześnie tworzy stabilne źródło dochodów oraz zatrudnienia. Jest to szczególnie istotne w regionach położonych poza największymi ośrodkami metropolitalnymi, gdzie lotniska stanowią ważny element lokalnego rynku pracy i dostępności komunikacyjnej. W dalszej części raportu przedstawiona zostanie szczegółowa analiza struktury zatrudnienia, typów podmiotów gospodarczych oraz przepływów wartości dodanej związanych z tym kanałem oddziaływania. Istotnym aspektem bezpośredniego wpływu gospodarczego portów lotniczych są również dochody sektora finansów publicznych. Zarządzający lotniskami, jako przedsiębiorstwa prowadzące działalność gospodarczą, podlegają opodatkowaniu na zasadach ogólnych, w tym obowiązkowi odprowadzania podatku dochodowego od osób prawnych (CIT). Wielkość wpływów z tego podatku jest uzależniona od osiąganej rentowności, a tym samym przekłada się na możliwości finansowania usług publicznych, takich jak edukacja, infrastruktura czy ochrona zdrowia. W latach 2018–2024 zarządzający 15 certyfikowanymi portami lotniczymi obsługującymi krajowy i międzynarodowy regularny ruch lotniczy w Polsce przekazali do budżetu państwa łącznie 773 mln zł z tytułu podatku CIT. Największy udział w tej kwocie miały Polskie Porty Lotnicze S.A., które odprowadziły 483,8 mln zł. Ponadto w samym 2024 r. PPL S.A. wpłaciły do budżetu państwa dodatkowo 65,9 mln zł z tytułu podatku od towarów i usług (VAT).

Przedstawione wyniki analiz jednoznacznie potwierdzają, że Port Lotniczy Szczecin–Goleniów stanowi istotny element systemu gospodarczego województwa zachodniopomorskiego. Jego znaczenie wykracza poza bezpośrednio generowaną wartość dodaną, zatrudnienie czy wpływy do sektora finansów publicznych. Lotnisko jest bowiem elementem infrastruktury warunkującym dostępność transportową regionu, wspierającym mobilność mieszkańców i przedsiębiorstw oraz umożliwiającym rozwój licznych sektorów gospodarki zależnych od sprawnych połączeń krajowych i międzynarodowych. Jednocześnie analiza wpływu gospodarczego portu lotniczego, nawet jeśli uwzględnia efekty bezpośrednie, pośrednie, indukowane i katalityczne, przedstawia jedynie część rzeczywistego obrazu. W przypadku regionów takich jak Pomorze Zachodnie, których rozwój w znacznym stopniu opiera się na sektorach silnie uzależnionych od dostępności transportowej, sama ocena oddziaływania lotniska nie jest wystarczająca do formułowania długookresowych wniosków rozwojowych. Równie istotna jest analiza potencjału wzrostu tych sektorów oraz działań, które mogą zwiększać popyt na usługi lotnicze.

Szczególnie wyraźnie zależność ta widoczna jest w przypadku turystyki. Rozbudowa siatki połączeń lotniczych niewątpliwie zwiększa liczbę odwiedzających region i wzmacnia konkurencyjność jego oferty turystycznej. Jednak zależność ta działa również w przeciwnym kierunku. Atrakcyjna, dobrze rozwinięta i skutecznie promowana oferta turystyczna generuje rosnący popyt na podróże, który staje się jednym z najważniejszych argumentów dla przewoźników przy podejmowaniu decyzji o uruchamianiu nowych tras lub zwiększaniu częstotliwości istniejących połączeń. Oznacza to, że rozwój rynku lotniczego nie jest wyłącznie przyczyną rozwoju regionu, ale również jego konsekwencją. W praktyce oznacza to występowanie mechanizmu sprzężenia zwrotnego. Wzrost liczby połączeń lotniczych poprawia dostępność regionu, co sprzyja rozwojowi turystyki, napływowi inwestycji oraz wzrostowi aktywności gospodarczej. Z kolei rozwój tych sektorów zwiększa zapotrzebowanie na transport lotniczy, poprawia ekonomikę istniejących połączeń oraz zwiększa prawdopodobieństwo zainteresowania regionem ze strony kolejnych przewoźników. Trudno zatem jednoznacznie wskazać, które z tych zjawisk jest pierwotną przyczyną, a które skutkiem – oba procesy wzajemnie się napędzają i wzmacniają. Z tego względu polityka rozwoju regionalnego nie powinna koncentrować się wyłącznie na wspieraniu samego portu lotniczego ani wyłącznie na pozyskiwaniu nowych połączeń. Równie ważne jest konsekwentne wzmacnianie sektorów generujących popyt na transport lotniczy. Dotyczy to przede wszystkim turystyki, ale również działalności eksportowej, sektora usług biznesowych, gospodarki morskiej, nowoczesnych usług dla przedsiębiorstw, szkolnictwa wyższego oraz wydarzeń o charakterze międzynarodowym. Im większa aktywność gospodarcza regionu i im silniejsza jego rozpoznawalność, tym większe prawdopodobieństwo osiągnięcia trwałego wzrostu ruchu lotniczego.

W przypadku województwa zachodniopomorskiego szczególnego znaczenia nabiera rozwój całorocznej oferty turystycznej. Region dysponuje znaczącymi walorami przyrodniczymi i uzdrowiskowymi oraz rozwiniętą bazą wypoczynkową, jednak utrzymująca się sezonowość ruchu turystycznego ogranicza potencjał wzrostu przewozów lotniczych. Wydłużanie sezonu turystycznego, rozwój turystyki biznesowej, konferencyjnej, zdrowotnej i aktywnej oraz skuteczna promocja regionu na rynkach zagranicznych mogą prowadzić do bardziej równomiernego rozkładu popytu w ciągu roku. Taka stabilizacja jest jednym z kluczowych czynników zwiększających atrakcyjność portu lotniczego dla przewoźników. Oznacza to również, że ocena znaczenia Portu Lotniczego Szczecin–Goleniów nie powinna ograniczać się do analizy jego obecnej skali działalności. Równie ważna jest identyfikacja potencjału wzrostu wynikającego z rozwoju całego otoczenia społeczno-gospodarczego. Lotnisko jest bowiem zarówno beneficjentem rozwoju regionu, jak i jego aktywnym współtwórcą. Wzrost aktywności gospodarczej zwiększa popyt na usługi lotnicze, natomiast poprawa dostępności komunikacyjnej stymuluje dalszy rozwój przedsiębiorczości, inwestycji i turystyki.

Z perspektywy strategicznej oznacza to konieczność prowadzenia zintegrowanej polityki rozwoju, w której inwestycje w infrastrukturę lotniczą, działania marketingowe, rozwój produktów turystycznych, wsparcie przedsiębiorczości oraz współpraca z przewoźnikami będą traktowane jako wzajemnie uzupełniające się elementy jednego systemu. Dopiero takie podejście pozwala uruchomić trwały mechanizm rozwoju oparty na dodatnich sprzężeniach zwrotnych, w którym wzrost potencjału gospodarczego regionu przekłada się na rozwój portu lotniczego, a rozwój portu lotniczego staje się kolejnym impulsem wzmacniającym konkurencyjność i atrakcyjność gospodarczą Pomorza Zachodniego.