Tomasz Augustyn
Działalność badawczo-rozwojowa skupiona jest w kilku metropolitalnych regionach Polski. Województwo zachodniopomorskie pozostaje w tyle z wielkością nakładów na naukę, co potwierdza jego peryferyjne usytuowanie w krajowym systemie innowacji.
Wielkość nakładów na działalność badawczą i rozwojową w Polsce (w oparciu o dane za 2024 r.) pokazują głębokie rozwarstwienie terytorialne. W ujęciu per capita średnia krajowa wynosi 1373,15 zł. Wyraźnie powyżej tej wartości plasują się jedynie cztery regiony: województwo mazowieckie (3369,34 zł), małopolskie (2156,79 zł), pomorskie (1968,90 zł) oraz dolnośląskie (1498,79 zł). Oznacza to silną koncentrację aktywności badawczo-rozwojowej w kilku największych ośrodkach metropolitalnych, gdzie kumulują się funkcje zarządcze korporacji, zaplecze akademickie oraz wyspecjalizowane kadry. Województwo zachodniopomorskie z poziomem 577,90 zł na 1000 mieszkańców znajduje się w dolnej części zestawienia, wyraźnie poniżej średniej krajowej i w grupie regionów o niskiej intensywności B+R, porównywalnej z województwem opolskim (580,03 zł) czy województwem kujawsko-pomorskim (585,59 zł).
Nakłady na działalność badawczą i rozwojową w przeliczeniu na 1000 mieszkańców (2024)
Źródło: opracowanie własne według danych GUS
Porównanie wartości bezwzględnych nakładów potwierdza i pogłębia obraz koncentracji. Łączne nakłady krajowe wyniosły 51 478,1 mln zł. Z tego województwo mazowieckie odpowiada za 18 559,4 mln zł, czyli ponad jedną trzecią wszystkich wydatków w Polsce. To skala ponad dwukrotnie wyższa niż w województwie małopolskim (7 395,8 mln zł) i czterokrotnie wyższa niż w województwie dolnośląskim (4 298,9 mln zł). Województwo pomorskie osiągnęło 4 645,6 mln zł, a województwo śląskie 3 721,1 mln zł. W tej strukturze województwo zachodniopomorskie z poziomem 937,8 mln zł lokuje się w trzeciej lidze regionów, wyraźnie poniżej województwa wielkopolskiego (3 165,4 mln zł) czy województwa łódzkiego (1 999,0 mln zł), a także poniżej województwa lubelskiego (1 600,0 mln zł) i województwa podkarpackiego (1 453,3 mln zł).
Zestawienie obu perspektyw pokazuje, że pozycja województwa zachodniopomorskiego nie wynika wyłącznie z efektu mniejszej liczby ludności. Region jednocześnie generuje relatywnie niskie nakłady w przeliczeniu na mieszkańca i relatywnie niską masę finansową w ujęciu bezwzględnym. Oznacza to słabszą obecność dużych centrów badawczo-rozwojowych, ograniczoną skalę prywatnych inwestycji technologicznych oraz mniejszą koncentrację działalności wysokiej intensywności wiedzy. Uwarunkowania tej sytuacji mają charakter strukturalny. Po pierwsze, struktura gospodarcza województwa zachodniopomorskiego jest silnie związana z gospodarką morską, logistyką portową, energetyką, turystyką i usługami, czyli sektorami, które – poza wybranymi niszami – nie generują tak wysokiej intensywności B+R jak przemysły farmaceutyczne, ICT czy zaawansowane technologie produkcyjne. Po drugie, wiele przedsiębiorstw funkcjonujących w regionie posiada centrale i działy badawcze poza jego granicami, co powoduje, że nakłady są księgowane w innych województwach, przede wszystkim w województwie mazowieckim. Po trzecie, region nie wytworzył dotąd silnego, prywatnego sektora technologicznego o dużej zdolności do reinwestowania zysków w badania. Dla porównania województwo łódzkie, mimo że również nie jest liderem per capita, generuje niemal 2 mld zł nakładów, co świadczy o większej skali instytucjonalnej i przemysłowej. Województwo opolskie, podobnie jak województwo zachodniopomorskie, pozostaje w grupie regionów o niskiej masie finansowej i niskiej intensywności, co wskazuje na trwałą peryferyjność w krajowym systemie innowacji.
Wnioskiem z obu zestawów danych jest wyraźna polaryzacja przestrzenna nakładów B+R w Polsce. Rdzeń innowacyjny koncentruje się w kilku metropolitalnych województwach, podczas gdy regiony takie jak województwo zachodniopomorskie funkcjonują poza głównym biegunem akumulacji kapitału wiedzy. Jeżeli region ma poprawić swoją pozycję, nie wystarczy zwiększenie absorpcji środków publicznych. Konieczna jest budowa wyspecjalizowanych nisz technologicznych powiązanych z gospodarką morską, offshore, zieloną energetyką czy technologiami medycznymi, a także przyciąganie prywatnych centrów kompetencyjnych. Dopiero wzrost masy bezwzględnej nakładów w połączeniu z poprawą wskaźnika per capita może realnie zmienić miejsce województwa zachodniopomorskiego w krajowej geografii innowacji.
