Tomasz Augustyn

Czerwcowy numer „Przeglądu Zachodniego” poświęcony jest zagadnieniom Ziem Północnych i Zachodnich, które są stałym przedmiotem zainteresowań środowiska Instytutu Zachodniego wydającego periodyk.

Artykuł Agaty Jankowskiej dotyczy fabryki benzyny syntetycznej w Policach, która odegrała ważną rolę w gospodarce III Rzeszy w czasie II wojny światowej. Problemem badawczym nie jest próba historycznego ujęcia zagadnienia i dziejów Hydrierwerke, ale wyjaśnienie potencjalnych sposobów rozumienia i interpretowania „praktykowania przeszłości”, budowania lokalnej wiedzy historycznej czy tożsamości regionalnej. Autorkę interesują gesty kolekcjonowania pamiątek w miejscowym muzeum „Skarb”. Zadaje pytania o tożsamość i możliwości pamięciowe opisywanych praktyk oraz zastanawia się, czym jest muzeum historyczne i jak wpisuje się w ramy „historii ratunkowej”. Rozważaniom podlega również potencjał tworzenia nieakademickich narracji historycznych, ze wskazaniem korzyści płynących z perspektywy nieantropocentrycznej. Z kolei Paweł Migdalski ukazuje powojenne losy pomnika wojennego z Lisiego Pola (gmina Chojna, woj. zachodniopomorskie) w oparciu o zachowane materiały archiwalne. W 1945 r. wraz z ziemiami zachodnimi Polska obejmuje swymi granicami obce dziedzictwo, w tym i liczne pomniki wojenne upamiętniające poległych mieszkańców tych ziem w czasie I wojny światowej. Część z nich została zniszczona, część zakopana, inne zostały przerobione w różnym stopniu, a nawet zaadaptowane do nowych potrzeb przez ich sakralizację, inne – stojące na uboczu przetrwały do dziś niemal w niezmienionej formie. Ich los był analogiczny do innych elementów dziedzictwa poniemieckiego. Stojący przy kościele w centrum wsi Lisie Pole pomnik został rozczłonkowany, a dziś wieńcząca go rzeźba znajduje się na nodze kamiennej średniowiecznej chrzcielnicy gotlandzkiej prawdopodobnie z XIII w. Opisany tu przykład stanowi ciekawy przykład losów zastanego na ziemiach zachodnich obcego / niekomfortowego dziedzictwa kulturowego oraz stosunku do niego nowej społeczności.