Andrzej Pieśla

Rośnie zapotrzebowanie na opiekę nad seniorami, w tym w trybie instytucjonalnym.  Na Pomorzu Zachodnim szczególnie niska jest dynamik wzrostu oferty opiekuńczo-leczniczej i pielęgnacyjno-opiekuńczej.

Prognozy demograficzne wskazują, że populacja osób 75 plus w Polsce w 2040 r. wzrośnie do 4,6 mln osób. Oznacza to, że do zapewnienia modelowego poziomu dostępności miejsc na poziomie 6 proc. populacji potrzeba 276 tys. miejsc w placówkach opiekuńczych. Wymagałoby to utworzenia przynajmniej 124 tys. nowych miejsc czyli podwojenia obecnie istniejących zasobów. Bank Gospodarstwa Krajowego (BGK) opublikował raport „Rynek opieki długoterminowej w Polsce” z prognozą, że w latach 2023-2060 populacja w wieku 75 plus wzrośnie dwukrotnie z 2,9 mln do 5,8 mln osób. W okresie 2019-2024 liczba publicznych DPS-ów pozostała na zbliżonym poziomie i zwiększyła się zaledwie o 28 nowych placówek. Natomiast w sektorze prywatnym liczba domów opieki zwiększyła się z 385 w 2019 r. do 680 placówek w 2024 r. Z raportu wynika, że w 2024 r. działało łącznie 2201 zakładów opiekuńczych. W tym 903 domów opieki społecznej (DPS), 680 prywatnych domów opieki całodobowej (PDOC), 455 zakładów opiekuńczo-leczniczych (ZOL) oraz 163 zakładów opiekuńczo-pielęgnacyjnych.

Polska aktualnie znajduje się na wczesnym etapie budowania systemu opieki długoterminowej w porównaniu z krajami skandynawskimi oraz Europy Zachodniej. Na tle innych krajów Polska cechuje się zauważalnie gorszą dostępnością miejsc w placówkach opiekuńczych w stosunku do liderów, za jakich można uznać Belgię czy Niemcy. Niski poziom rozwoju opieki długoterminowej (LTC) w Polsce znajduje potwierdzenie także w danych prezentowanych w cyklicznym raporcie OECD „Health at a Glance”. W krajach OECD średnio ok. 12% populacji seniorów korzysta z jakiś form opieki długoterminowej, przy czym wskaźnik ten odnosi się głównie do opieki instytucjonalnej i w wielu przypadkach nie obejmuje opieki świadczonej w warunkach domowych. W Polsce odsetek ten wynosi zaledwie 0,9%, co sytuuję nasz kraj na trzecim miejscu od końca w rankingu państw OECD – jedynie przed Łotwą i Kostaryką.

Polski model opieki całodobowej opiera się na współistnieniu trzech typów placówek: Domach Pomocy Społecznej (DPS) będących jednostkami publicznymi, Prywatnych Domach Opieki Całodobowej (PDOC) oraz zakładach opiekuńczo-leczniczych i pielęgnacyjno-opiekuńczych (ZOL i ZPO), które prowadzą działalność leczniczą. Prowadzenie DPS i PDOC wymaga uzyskania zezwolenia wojewody, zaś ZOL/ZPO wpisu do Rejestru Podmiotów Wykonujących Działalność Leczniczą (RPWDL). W 2024 r. w Polsce funkcjonowało łącznie 2201 zakładów opiekuńczych, w tym 903 DPS-y, 680 PDOC, 455 ZOL-i oraz 163 ZPO. W okresie ostatnich pięciu lat liczba DPS-ów pozostała na zbliżonym poziomie, wzrastając zaledwie o 28 nowych placówek. Sektor prywatnych domów opieki charakteryzował się w latach 2019-24 znacznie szybszym tempem rozwoju – liczba PDOC wzrosła z 385 w 2019 r. do 680 placówek w 2024 r. przy CAGR na poziomie 12,0%. Największa liczba placówek znajduje się w województwie mazowieckim (320) i śląskim (265). Natomiast najmniej działa ich w województwie lubuskim (51) i podlaskim (70). Najlepszy dostęp do instytucji świadczących usługi opieki długoterminowej posiadają seniorzy w województwie opolskim i warmińsko-mazurskim, zaś najgorszy w wielkopolskim i lubelskim.

Parametry systemu instytucjonalnego opieki długoterminowej w Polsce

Źródło: „Rynek opieki długoterminowej w Polsce”, BGK 2026

Największą ilość miejsc miały jednostki opiekuńcze zlokalizowane w województwie mazowieckim, śląskim oraz małopolskim. Natomiast w kontekście dostępności, najwięcej miejsc na mieszkańców w wieku 75+ przypadło w województwie opolskim, warmińsko-mazurskim i świętokrzyskim. Przy średniej dla Polski wynoszącej 5% w województwie zachodniopomorskim odnotowano wartość wskaźnika wynoszącą 4,9%. W przeliczeniu na 10 tysięcy seniorów w wieku 75+ na Pomorzu  Zachodnim liczba miejsc w placówkach opiekuńczych wynosi 491,6, przy średniej dla kraju 495,1 oraz skrajnych wartościach 658,3 w przypadku województwa opolskiego oraz 382 w przypadku Wielkopolski.

W Polsce działają 903 publiczne domy opieki, z czego największa ich ilość znajduje się w województwie mazowieckim (107), śląskim (102) i małopolskim (94). Rozwój publicznego sektora opieki długoterminowej w Polsce cechuje się niską dynamiką wzrostu – w latach 2019-24 CAGR był na poziomie 0,6%. Największy nominalny wzrost liczby DPS-ów w latach 2019-24 odnotowano w województwie dolnośląskim, gdzie przybyło 10 placówek przy CAGR wynoszącym 3,2%. Województwa zachodniopomorskie, świętokrzyskie i podkarpackie zanotowały podobne tempo wzrostu mieszczące się w przedziale 2,4%-2,9%. W sześciu województwach (m.in. w kujawsko – pomorskim, lubelskim, lubuskim, mazowieckim, wielkopolskim i śląskim) liczba placówek DPS nie zmieniła się przez ostatnie sześć lat. Negatywną tendencję związaną z likwidacją publicznych placówek opiekuńczych zaobserwowano w województwie podlaskim i pomorskim, gdzie zamknięto odpowiednio 3 oraz 2 zakłady. W efekcie tego województwo podlaskie stało się regionem z najmniejszą liczbą DPS-ów w Polsce.

W okresie 2019 – 2024 liczba PDOC w województwie zachodniopomorskim zwiększyła się o 18% (średnia dla kraju – 12%), a Liczba placówek ZPO i ZOL pozostała na tym samym poziomie. Zarazem region cechuje jeden z najniższych w kraju poziom liczba miejsc w ZPO i ZOL w przeliczeniu na 1000 mieszkańców wynoszący 0,69 przy średniej dla kraju równej 1,05.