Tomasz Augustyn
Mazowsze generuje blisko ¼ wartości produkcji przemysłu w Polsce, razem ze Śląskiem i Wielkopolską – połowę.
Główny Urząd Statystyczny opublikował nową edycję Rocznika Statystycznego Przemysłu. W 2024 r. wartość produkcji sprzedanej przemysłu ogółem w cenach bieżących w Polsce wyniosła 2 214 980,4 mln zł, co potwierdza utrzymującą się wysoką skalę aktywności przemysłowej i produkcyjnej w gospodarce krajowej. Struktura przestrzenna tej produkcji pozostaje jednak silnie zróżnicowana i skoncentrowana, z wyraźną dominacją kilku województw o największym potencjale gospodarczym, zapleczu kapitałowym oraz rozwiniętej infrastrukturze transportowej i logistycznej. Liderem pozostaje województwo mazowieckie, które wygenerowało 518 415,3 mln zł produkcji sprzedanej, co odpowiada 23,40% wartości krajowej. Oznacza to, że niemal co czwarta złotówka produkcji sprzedanej w Polsce pochodzi z tego regionu. Tak wysoka koncentracja wynika zarówno z obecności silnego zaplecza przemysłowego, jak i z funkcji metropolitalnych Warszawy, skupiających centrale przedsiębiorstw, podmioty wysokich technologii oraz rozwinięte usługi dla biznesu. Drugą pozycję zajmuje województwo śląskie (315 051,7 mln zł; 14,22%), którego struktura gospodarcza opiera się na tradycyjnie silnym sektorze przemysłowym, w tym przetwórstwie przemysłowym i energetyce. Trzecie miejsce przypada województwu wielkopolskiemu (245 783,2 mln zł; 11,10%), a czwarte dolnośląskiemu (209 824,6 mln zł; 9,47%). Łącznie cztery największe regiony generują ponad 58% krajowej produkcji sprzedanej, co świadczy o wyraźnej polaryzacji przestrzennej i koncentracji aktywności produkcyjnej w kilku głównych biegunach wzrostu.
Kolejną grupę tworzą województwa o średnim poziomie udziału w strukturze krajowej: małopolskie (164 852,6 mln zł; 7,44%), łódzkie (130 436,7 mln zł; 5,89%) oraz pomorskie (120 237,0 mln zł; 5,43%). Regiony te przekraczają próg 5% udziału w produkcji krajowej i stanowią istotne zaplecze przemysłowe, często o zróżnicowanej strukturze branżowej, łączącej przetwórstwo przemysłowe z nowoczesnymi sektorami gospodarki. W dalszej kolejności znajdują się województwa o udziale między 3% a 4% – kujawsko-pomorskie (3,81%) oraz podkarpackie (3,74%) – których potencjał produkcyjny przekracza 80 mld zł rocznie.
Na tym tle województwo zachodniopomorskie z wartością produkcji sprzedanej 57 524,5 mln zł i udziałem 2,60% w produkcji krajowej zajmuje 11. miejsce w rankingu województw. Jego udział jest wyraźnie niższy od średniej dla regionów o silnej bazie przemysłowej, a dystans do lidera – Mazowsza – przekracza dziewięciokrotność wartości produkcji. Jednocześnie zachodniopomorskie plasuje się powyżej pięciu województw: lubuskiego (2,15%), podlaskiego (2,11%), świętokrzyskiego (2,01%), warmińsko-mazurskiego (1,94%) oraz opolskiego (1,89%). Lokuje to region w grupie województw o relatywnie mniejszej, lecz stabilnej skali wytwórczości. Udział na poziomie 2,60% wskazuje na umiarkowaną pozycję w strukturze krajowej, charakterystyczną dla regionów o mniejszej koncentracji dużych zakładów przemysłowych oraz mniejszej gęstości podmiotów produkcyjnych o wysokiej wartości dodanej. Warto jednak podkreślić, że bezwzględna wartość przekraczająca 57 mld zł świadczy o istotnym wkładzie regionu w krajową gospodarkę. Województwo zachodniopomorskie, dysponujące dostępem do portów morskich, zapleczem logistycznym oraz potencjałem w obszarze przemysłu przetwórczego, gospodarki morskiej i energetyki (w tym odnawialnych źródeł energii), posiada strukturalne uwarunkowania sprzyjające dalszemu wzrostowi. Dystans do województw o średnim poziomie udziału – takich jak pomorskie (5,43%) czy łódzkie (5,89%) – jest istotny i wynosi ponad 2–3 punkty procentowe. Oznacza to konieczność wzmacniania konkurencyjności poprzez rozwój specjalizacji regionalnych, zwiększanie produktywności przedsiębiorstw oraz przyciąganie inwestycji o wyższej intensywności technologicznej. W kontekście polityki rozwoju regionalnego kluczowe znaczenie ma również poprawa powiązań funkcjonalnych z głównymi ośrodkami wzrostu oraz lepsze wykorzystanie potencjału transgranicznego położenia. Z perspektywy makrostrukturalnej zachodniopomorskie wpisuje się w model regionu peryferyjnego wobec głównych centrów przemysłowych kraju, jednak nie marginalnego – jego udział przekracza 2,5%, co oznacza realną obecność w krajowym systemie produkcyjnym. Wzmocnienie pozycji wymaga koncentracji na sektorach o wyższej wartości dodanej, dywersyfikacji struktury przemysłowej oraz wykorzystania atutów lokalizacyjnych (porty, dostęp do rynków skandynawskich i niemieckiego zaplecza przemysłowego).
Przeciętna wydajność produkcji w Polsce, liczona jako wartość produkcji sprzedanej przypadająca na jednego pracownika, w 2024 r. wyniosła 827,5 tys. zł na osobę. Wskaźnik ten odzwierciedla zróżnicowanie strukturalne gospodarki w układzie regionalnym i wyraźnie potwierdza istnienie silnej polaryzacji przestrzennej pod względem efektywności wykorzystania czynnika pracy. Zdecydowanym liderem pozostaje województwo mazowieckie, gdzie wydajność osiągnęła poziom 1 336,8 tys. zł na pracownika, a więc była o ponad 60% wyższa od średniej krajowej. Tak wysoka wartość wynika z koncentracji działalności o wysokiej wartości dodanej, dużych przedsiębiorstw, kapitałochłonnych sektorów przemysłu oraz efektów aglomeracyjnych związanych z obszarem metropolitalnym Warszawy. Drugą pozycję zajmuje województwo dolnośląskie (946,4 tys. zł), które również przekracza średnią krajową, co świadczy o relatywnie nowoczesnej i zdywersyfikowanej strukturze przemysłowej oraz istotnym udziale kapitału zagranicznego. Powyżej średniej krajowej znajduje się jeszcze województwo podlaskie (831,7 tys. zł), natomiast większość regionów osiąga wartości wyraźnie niższe od przeciętnej.
Województwo zachodniopomorskie osiągnęło wydajność na poziomie 637,7 tys. zł na pracownika, co plasuje je w dolnej części rankingu – na 13. miejscu w kraju. Wartość ta jest o blisko 190 tys. zł niższa od średniej krajowej (różnica ok. 23%) oraz ponad dwukrotnie niższa niż w województwie mazowieckim. Region osiąga poziom zbliżony do województw lubelskiego (639,7 tys. zł) i podkarpackiego (625,3 tys. zł), a wyższy jedynie od warmińsko-mazurskiego (573,3 tys. zł). Oznacza to relatywnie niską efektywność wykorzystania pracy w sektorze produkcyjnym w porównaniu z najbardziej rozwiniętymi ośrodkami przemysłowymi kraju. Taki stan rzeczy można tłumaczyć kilkoma uwarunkowaniami strukturalnymi. Województwo zachodniopomorskie charakteryzuje się mniejszą koncentracją dużych, kapitałochłonnych zakładów przemysłowych generujących wysoką wartość produkcji przy relatywnie ograniczonym zatrudnieniu. Po drugie, istotną rolę odgrywa struktura branżowa – większy udział sektorów o niższej wartości dodanej i mniejszym stopniu zaawansowania technologicznego obniża przeciętną wydajność pracy. Wreszcie rozproszenie osadnicze oraz słabsze efekty aglomeracyjne w porównaniu z regionami metropolitalnymi ograniczają skalę korzyści z koncentracji kapitału, wiedzy i infrastruktury. Znaczenie może mieć również relatywnie wysoki udział małych i średnich przedsiębiorstw, które z reguły cechują się niższą kapitałochłonnością produkcji i mniejszą produktywnością niż duże podmioty przemysłowe. Wreszcie, choć region posiada atuty w postaci dostępu do portów morskich, rozwiniętej logistyki i potencjału w obszarze gospodarki morskiej oraz energetyki odnawialnej, ich pełne przełożenie na wzrost wydajności pracy wymaga dalszej modernizacji technologicznej oraz zwiększania nakładów inwestycyjnych.
Wybrane parametry produkcji przemysłowej w Polsce (2024)
Źródło: opracowanie własne na podstawie Rocznika Statystycznego Przemysłu 2025
Przestrzenna struktura produkcji sprzedanej w Polsce w 2024 r. cechuje się silną koncentracją w kilku województwach rdzeniowych, przy jednoczesnym wyraźnym zróżnicowaniu potencjału wytwórczego pozostałych regionów. Województwo zachodniopomorskie zajmuje pozycję umiarkowaną – poza grupą liderów, lecz powyżej najsłabszych regionów – co wskazuje na stabilną, choć wymagającą dalszego wzmocnienia rolę w krajowym układzie gospodarczym. Region cechuje wydajność produkcji istotnie niższa od średniej krajowej, co wskazuje na strukturalne ograniczenia w zakresie kapitałochłonności i zaawansowania technologicznego gospodarki regionalnej. Jednocześnie istnieją przesłanki rozwojowe – związane z położeniem geograficznym i potencjałem sektorowym – które przy odpowiedniej polityce inwestycyjnej i innowacyjnej mogą sprzyjać stopniowej poprawie produktywności oraz wzmocnieniu pozycji regionu w układzie międzyregionalnym.
