Tomasz Augustyn

Transfery społeczne odgrywają relatywnie istotną rolę w strukturze dochodów gospodarstw domowych na Pomorzu Zachodnim.

Przeciętna liczba osób pobierających świadczenia społeczne w gospodarstwie domowym w 2024 r. (uwzględniająca m.in. świadczenie Rodzina 800+) wyniosła w Polsce 0,81. Wskaźnik ten należy interpretować jako miarę natężenia obecności transferów społecznych w strukturze gospodarstw domowych – im wyższa wartość, tym większa przeciętna liczba beneficjentów świadczeń w jednym gospodarstwie, co pośrednio odzwierciedla zarówno strukturę demograficzną (liczbę dzieci), jak i poziom zależności od systemu redystrybucyjnego. Najwyższe wartości wskaźnika odnotowano w województwach wschodnich i południowo-wschodnich: lubelskim (0,97), świętokrzyskim (0,96) oraz podkarpackim (0,91). Wysokie wskaźniki notują także lubuskie (0,89) i warmińsko-mazurskie (0,89). Są to regiony o relatywnie niższych dochodach rozporządzalnych, wyższym udziale rodzin wielodzietnych oraz mniejszej koncentracji dużych, wysokodochodowych rynków pracy. Wysoka przeciętna liczba beneficjentów w gospodarstwie jest tam wypadkową struktury wieku (większy udział dzieci) oraz większej roli transferów społecznych w stabilizowaniu budżetów domowych. Na przeciwnym biegunie znajduje się województwo mazowieckie (0,66) – wyraźnie poniżej średniej krajowej. Niski wskaźnik jest efektem specyfiki regionu zdominowanego przez aglomerację warszawską: wyższe dochody, mniejsza liczba dzieci w gospodarstwach domowych oraz większy udział jednoosobowych gospodarstw miejskich obniżają przeciętną liczbę świadczeniobiorców. Relatywnie niskie wartości notują również województwa małopolskie (0,73) i śląskie (0,77), co można wiązać z urbanizacją, strukturą rynku pracy oraz mniejszą liczbą dzieci w rodzinach miejskich.

Przeciętna liczba osób pobierających świadczenia społeczne w gospodarstwie domowym (2024)

Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GUS

W tym kontekście szczególnej uwagi wymaga sytuacja województwa zachodniopomorskiego, gdzie wartość wskaźnika w roku 2024 wynosiła 0,86 – wyraźnie powyżej średniej krajowej (0,81) i powyżej większości regionów zachodnich i centralnych. Oznacza to, że w przeciętnym gospodarstwie domowym w województwie zachodniopomorskim liczba osób pobierających świadczenia jest o około 6% wyższa niż średnio w kraju. Region ten plasuje się w grupie województw o podwyższonym poziomie intensywności transferów społecznych, choć nie osiąga wartości charakterystycznych dla ściany wschodniej. Charakteryzuje się znacznym zróżnicowaniem wewnętrznym – od relatywnie silnego ośrodka metropolitalnego, jakim jest Szczecin, po liczne małe miasta i obszary peryferyjne o słabszym rynku pracy. W tych drugich transfery społeczne pełnią funkcję stabilizującą, a ich udział w budżetach domowych jest większy. Województwo od lat mierzy się z relatywnie wyższą stopą bezrobocia niż średnia krajowa (szczególnie w powiatach nadmorskich i pojeziernych), co zwiększa znaczenie świadczeń jako elementu dochodu gospodarstw. Ponadto struktura demograficzna – w tym udział rodzin z dziećmi w mniejszych ośrodkach – sprzyja wyższej przeciętnej liczbie beneficjentów programu 800+ w jednym gospodarstwie. Warto zauważyć, że województwo zachodniopomorskie znajduje się powyżej takich regionów jak Dolny Śląsk (0,79) czy Wielkopolska (0,79), które dysponują silniejszymi i bardziej zdywersyfikowanymi rynkami pracy. Różnica ta może wskazywać na większą relatywną rolę transferów społecznych w strukturze dochodowej gospodarstw zachodniopomorskich, zwłaszcza poza głównymi ośrodkami miejskimi.

Z punktu widzenia polityki publicznej wskaźnik 0,86 sugeruje umiarkowanie wysoką ekspozycję regionu na system świadczeń rodzinnych i socjalnych. Nie oznacza to nadmiernej zależności, lecz wskazuje na większe znaczenie redystrybucji w stabilizowaniu sytuacji dochodowej mieszkańców niż w regionach najbardziej zurbanizowanych i uprzemysłowionych. W długim okresie kluczowe będzie to, czy transfery te przekładają się na poprawę kapitału ludzkiego (np. poprzez inwestycje w edukację dzieci), czy też pełnią przede wszystkim funkcję kompensacyjną wobec strukturalnych słabości rynku pracy. Dane potwierdzają silne zróżnicowanie przestrzenne intensywności korzystania ze świadczeń społecznych w Polsce. Województwo zachodniopomorskie zajmuje pozycję powyżej średniej krajowej, zbliżoną do regionów o umiarkowanie wysokiej zależności od transferów. Jest to rezultat zarówno czynników demograficznych, jak i ekonomicznych. W układzie makroregionalnym wskaźnik ten wpisuje się w szerszy podział na metropolie o niższej intensywności świadczeń oraz regiony peryferyjne, w których transfery społeczne odgrywają większą rolę w strukturze dochodowej gospodarstw domowych.