Tomasz Augustyn

Po szczycie poziomu aktywności zawodowej polska wieś przeżyła w tym względzie widoczną obniżkę formy, rok 2025 przyniósł stabilizację i stopniowy wzrost wartości wskaźnika.

Podane przez GUS wartości współczynnika aktywności zawodowej osób w wieku 15–89 lat w Polsce w latach 2021–2025 pokazują relatywną stabilność rynku przy jednoczesnym, powolnym trendzie wzrostowym oraz utrzymującej się, strukturalnej różnicy między miastem a wsią. W analizowanym okresie wskaźnik ogółem oscyluje w wąskim przedziale od 57,7% do 59,0%, co oznacza, że zmienność kwartalna ma charakter umiarkowany, a rynek pracy pozostaje względnie odporny na krótkookresowe wahania koniunkturalne.

Rok 2021 można traktować jako punkt wyjścia po okresie pandemicznych zaburzeń. Wskaźnik ogółem wzrósł z 57,7% w I kwartale do 58,6% w III kwartale, by nieznacznie spaść do 58,4% w IV kwartale. Dynamika ta wskazuje na stopniową odbudowę aktywności zawodowej wraz z luzowaniem restrykcji i stabilizacją sytuacji gospodarczej. W 2022 r. widoczna jest dalsza, choć bardzo umiarkowana poprawa – poziom 58,7% w IV kwartale oznaczał przekroczenie maksimum z roku poprzedniego. W 2023 r. utrwaliła się tendencja wzrostowa, zwieńczona poziomem 58,9% w IV kwartale, co potwierdza systematyczne zwiększanie się udziału osób aktywnych zawodowo w populacji 15–89 lat. Rok 2024 przyniósł pewne wyhamowanie dynamiki – wskaźnik ogółem waha się między 58,3% a 58,6%, bez wyraźnego trendu rosnącego. Może to wskazywać na osiągnięcie krótkookresowego poziomu równowagi, przy którym dalsze zwiększanie aktywności wymagałoby głębszych zmian strukturalnych, np. w obszarze aktywizacji osób starszych lub biernych zawodowo z przyczyn opiekuńczych. W 2025 r. obserwujemy jednak ponowne przyspieszenie – w III i IV kwartale wskaźnik osiąga poziom 59,0%, najwyższy w całym analizowanym okresie. Oznacza to wzrost o 1,3 pkt proc. względem I kwartału 2021 r., co w skali makroekonomicznej stanowi istotną zmianę, zwłaszcza przy rosnącym udziale osób w starszych grupach wieku.

Współczynnik aktywności zawodowej osób w wieku 15-89 lat (w %) w latach 2021 – 2025

Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GUS

W ujęciu przestrzennym utrzymuje się stała przewaga miast nad wsią, choć różnica ta nie ma charakteru skokowego. W miastach wskaźnik aktywności zawodowej w całym okresie mieści się w przedziale 58,2–59,4%. Najwyższe wartości odnotowano w III kwartale 2025 r. (59,4%), co sugeruje relatywnie większą elastyczność i chłonność miejskich rynków pracy. Miasta szybciej reagują na poprawę koniunktury, oferując bardziej zdywersyfikowaną strukturę zatrudnienia, większy udział sektora usług oraz wyższy poziom formalizacji zatrudnienia. Na wsi poziom aktywności zawodowej jest niższy, choć różnica względem miast ulega stopniowemu zmniejszeniu w niektórych kwartałach. W 2021 r. wskaźnik na wsi wynosił od 56,7% do 57,6%, podczas gdy w 2023 r. osiągnął 58,9% w IV kwartale, co oznaczało zbliżenie do poziomu miejskiego. W 2024 r. widoczne jest jednak przejściowe osłabienie (minimum 57,0% w II kwartale), co może być efektem sezonowości, struktury zatrudnienia w rolnictwie i sektorach powiązanych lub ograniczonej dostępności stabilnych miejsc pracy poza rolnictwem indywidualnym. W 2025 r. wieś ponownie wykazuje tendencję wzrostową, osiągając 58,7% w IV kwartale. Mimo to luka między miastem a wsią utrzymywała się na poziomie ok. 0,5–1,0 pkt proc., co potwierdza trwałość strukturalnych różnic w dostępie do rynku pracy. Sezonowość w analizowanych danych jest umiarkowana. W wielu latach można zaobserwować nieznaczne wzrosty w III lub IV kwartale, co może być związane z cyklem gospodarczym i sezonowym wzrostem zatrudnienia w niektórych branżach. Jednak amplituda wahań kwartalnych rzadko przekracza 0,5 pkt proc., co świadczy o względnej stabilności aktywności zawodowej w populacji 15–89 lat.

Z perspektywy strukturalnej kluczowe znaczenie ma fakt, że wzrost współczynnika aktywności dokonuje się w warunkach starzenia się społeczeństwa. Oznacza to, że rosnący poziom aktywności może być pochodną wydłużania okresu pracy zawodowej, większej aktywizacji osób w wieku poprodukcyjnym oraz poprawy sytuacji na rynku pracy sprzyjającej utrzymaniu zatrudnienia. Jednocześnie dalszy wzrost wskaźnika będzie wymagał bardziej selektywnych działań polityki publicznej: aktywizacji osób długotrwale biernych zawodowo, wsparcia łączenia pracy z obowiązkami opiekuńczymi, zwiększania dostępności transportowej w obszarach peryferyjnych oraz podnoszenia kwalifikacji w kontekście transformacji cyfrowej i energetycznej.

W latach 2021–2025 współczynnik aktywności zawodowej w Polsce wykazuje umiarkowany, lecz konsekwentny trend wzrostowy, przy zachowaniu stabilnej przewagi miast nad wsią. Zmiany te mają charakter ewolucyjny, a nie skokowy, co wskazuje na stopniowe dostosowywanie się rynku pracy do uwarunkowań demograficznych i gospodarczych. Dalsza poprawa będzie w większym stopniu zależna od działań strukturalnych niż od cyklicznej poprawy koniunktury.