Tomasz Augustyn

Według najnowszych badań ogólna wola obrony pozostaje u Szwedów wysoka i względnie stabilna, choć jest bardziej abstrakcyjna niż praktyczna.

Badania prowadzone corocznie przez Szwedzką Agencję Obrony Psychologicznej pokazują wyraźny wzrost poparcia społecznego dla silnej obrony państwa, najwyższy od początku realizacji tych pomiarów. Jednocześnie odnotowano niewielki, lecz istotny spadek osobistej gotowości obywateli do aktywnego udziału w obronie, zwłaszcza gdy wiąże się on z ryzykowaniem własnego życia. Oznacza to, że poparcie dla rozbudowy zdolności obronnych nie zawsze idzie w parze z deklarowaną gotowością do bezpośredniego zaangażowania.

Gotowość do udziału w obronie totalnej z narażeniem życia spadła z 69 do 65 procent, natomiast 80 procent badanych deklaruje chęć udziału w obronie, jeśli nie wiąże się to z bezpośrednim zagrożeniem życia. Jednocześnie 75 procent respondentów uważa, że Szwecja powinna stawić zbrojny opór nawet wtedy, gdy wynik takiego oporu jest niepewny. Dane te wskazują, że ogólna wola obrony pozostaje wysoka i względnie stabilna, choć bardziej abstrakcyjna niż praktyczna.

Badania ujawniają wyraźne różnice płciowe. Mężczyźni znacznie częściej niż kobiety deklarują gotowość do samoobrony, natomiast kobiety częściej odczuwają obawy przed militarnym atakiem na Szwecję. Jednocześnie to właśnie kobiety rzadziej deklarują gotowość do udziału w obronie z ryzykiem utraty życia. Taka rozbieżność jest postrzegana jako wyzwanie dla systemu obrony totalnej, który wymaga wspólnego rozumienia zagrożeń i znaczenia obrony terytorium, bezpieczeństwa fizycznego oraz wartości, na których opiera się państwo.

Istotnym czynnikiem wpływającym na wolę obrony jest spójność społeczna i poziom zaufania w społeczeństwie. Niższa gotowość do obrony może działać na korzyść potencjalnych przeciwników, którzy świadomie dążą do pogłębiania podziałów społecznych i obniżania zaufania wewnętrznego. Wskazuje się, że tego typu działania są elementem współczesnych strategii oddziaływania, czego przykłady obserwowane są m.in. w kontekście wojny w Ukrainie. Z tego punktu widzenia budowanie silnego, inkluzywnego społeczeństwa, które funkcjonuje sprawnie także w czasie pokoju, jest kluczowe dla utrzymania wysokiej woli obrony.

Choć w debacie publicznej często pojawia się przekonanie o rosnącej polaryzacji Szwecji, badania sugerują, że skala pęknięć społecznych jest mniejsza niż w wielu innych krajach. Jednocześnie istnieją realne wyzwania związane z wykluczeniem społecznym i ekonomicznym, obszarami marginalizacji oraz poważną przestępczością. Zjawiska te wpływają na sposób postrzegania państwa i jego zdolności do ochrony obywateli. Mimo to aż 90 procent respondentów nadal uważa Szwecję za dobry kraj do życia, co stanowi istotny zasób społeczny z punktu widzenia odporności państwa.

Równolegle rośnie poczucie zagrożenia zewnętrznego. Jedna piąta Szwedów uznaje, że militarny atak na Szwecję w ciągu najbliższych pięciu lat jest prawdopodobny lub bardzo prawdopodobny. Dla porównania, dwadzieścia lat temu podobne obawy deklarowało jedynie kilka procent badanych. Wzrost ten jest interpretowany jako konsekwencja pogorszenia się międzynarodowego środowiska bezpieczeństwa i większej niestabilności globalnej.

W kontekście polityki obronnej 49 procent respondentów opowiada się za zwiększeniem wydatków na obronę, 31 procent uważa, że powinny one pozostać bez zmian, a jedynie 7 procent postuluje ich zmniejszenie. Pozostali nie mają wyrobionego zdania. Wyniki te potwierdzają silne społeczne poparcie dla wzmacniania zdolności obronnych państwa, przy jednoczesnym wyzwaniu polegającym na przełożeniu tego poparcia na osobistą gotowość do działania w sytuacji kryzysowej.

Badanie przeprowadzono metodą ankiety internetowej na próbie 1065 osób w wieku 18–84 lata, w okresie od 5 do 17 listopada 2025 roku. Wyniki dostarczają istotnych wniosków dla planowania obrony totalnej, wskazując, że kluczowe znaczenie ma nie tylko potencjał militarny i finansowy, lecz także spójność społeczna, poczucie wspólnoty oraz zdolność państwa do budowania zaufania obywateli w czasie pokoju.