Tomasz Augustyn

Samorządy nadal dostrzegają potrzebę tworzenia nowych przestrzeni przeznaczonych do handlu, pomimo rosnących kosztów utrzymania infrastruktury oraz silnej konkurencji ze strony dużych sieci detalicznych.

Jeszcze kilka lat temu mogło się wydawać, że tradycyjne targowiska stopniowo ustępują miejsca nowoczesnym formatom handlu. Tymczasem dane wskazują na odmienny trend. W 2024 roku targowiska w Polsce nie tylko utrzymały swoją pozycję, ale wręcz umocniły ją, mimo nieustannej ekspansji sieci dyskontowych. Statystyki Głównego Urzędu Statystycznego pokazują wzrost liczby stałych placów targowych przy jednoczesnym utrzymaniu stabilnej powierzchni handlowej i aktywności sprzedawców. Handel targowiskowy, oparty na bezpośrednich relacjach między kupującym a sprzedającym oraz ofercie lokalnych produktów, nadal stanowi ważny segment polskiego handlu detalicznego, zwłaszcza poza dużymi centrami handlowymi.

Według ewidencji prowadzonej przez jednostki samorządu terytorialnego w 2024 roku funkcjonowało w Polsce 2 636 stałych targowisk. Spośród nich 2 387 obiektów stanowiły miejsca, w których dominowała sprzedaż drobnodetaliczna. Dane te potwierdzają, że targowiska pozostają aktywnym elementem życia gospodarczego i społecznego, a nie jedynie pozostałością dawnych form handlu. W porównaniu z rokiem 2023 liczba stałych targowisk zwiększyła się o 76. Oznacza to, że samorządy nadal dostrzegają potrzebę tworzenia nowych przestrzeni przeznaczonych do handlu, pomimo rosnących kosztów utrzymania infrastruktury oraz silnej konkurencji ze strony dużych sieci detalicznych. Największy przyrost liczby targowisk zanotowano w województwie dolnośląskim (+13), lubuskim (+12), małopolskim (+10) i mazowieckim (+9). W województwie zachodniopomorskim liczba targowisk wzrosła o 5, osiągając poziom 119 obiektów. W połowie lat 90. i na początku wieku Pomorze Zachodnie wyraźnie odstawało od reszty kraju pod względem liczby targowisk w przeliczeniu na liczbie mieszkańców, co można tłumaczyć przygranicznym położeniem i rozkwitem działalności handlowej. Obecna skala zmian wskazuje, że rozwój targowisk jest zjawiskiem ogólnokrajowym, występującym zarówno w regionach silnie zurbanizowanych, jak i na obszarach o bardziej rozproszonej sieci osadniczej.

Liczba targowisk w przeliczeniu na 100 000 mieszkańców

Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GUS

Zmiany ilościowe nie przełożyły się jednak na równie dynamiczny wzrost powierzchni handlowej. Łączna powierzchnia targowisk stałych zwiększyła się jedynie o 0,1% w stosunku do poprzedniego roku. Może to świadczyć o koncentracji działań na modernizacji i lepszym wykorzystaniu istniejących obiektów, a nie na ich znaczącym powiększaniu. W układzie regionalnym sytuacja była zróżnicowana. Największy wzrost powierzchni targowisk odnotowano w województwie zachodniopomorskim (+45 tys. m²) oraz świętokrzyskim (+41 tys. m²). Z kolei spadki wystąpiły przede wszystkim w województwach śląskim (-46 tys. m²), opolskim (-23 tys. m²) i lubelskim (-20 tys. m²). Można przypuszczać, że część samorządów rezygnuje z utrzymywania dużych, słabiej wykorzystywanych placów na rzecz mniejszej liczby nowocześniejszych i bardziej funkcjonalnych obiektów.

Targowiska nadal odgrywają ważną rolę dla drobnej przedsiębiorczości. W 2024 roku funkcjonowało na nich około 85 tys. stałych punktów sprzedaży drobnodetalicznej, z czego około 41 tys. prowadziło działalność każdego dnia. Pokazuje to, że dla wielu przedsiębiorców handel targowiskowy pozostaje podstawowym i regularnym źródłem dochodu. Sieć stałych targowisk była uzupełniana przez obiekty sezonowe, choć ich liczba w 2024 roku zmniejszyła się o 91. Może to oznaczać stopniowe przesuwanie aktywności handlowej w kierunku bardziej stabilnych, całorocznych form sprzedaży, a także odzwierciedlać zmiany preferencji zarówno sprzedających, jak i kupujących. Mimo spadku liczby targowisk sezonowych wpływy z opłaty targowej wzrosły rok do roku o 4,0%. Dla samorządów jest to dowód, że handel targowiskowy nadal stanowi źródło stabilnych dochodów budżetowych. Wyższe wpływy mogły wynikać zarówno ze zwiększenia liczby stałych targowisk, jak i z intensywniejszego wykorzystania istniejących punktów sprzedaży, w tym większej liczby stoisk funkcjonujących codziennie.

Obowiązujące przepisy definiują targowiska jako wyodrębnione tereny lub obiekty – między innymi place, ulice i hale targowe – wyposażone w stałe lub sezonowe stanowiska sprzedaży drobnodetalicznej bądź urządzenia umożliwiające prowadzenie handlu. Sprzedaż może odbywać się codziennie lub w określone dni tygodnia. Targowiska nadal pełnią ważną funkcję w lokalnych systemach handlowych, szczególnie tam, gdzie dostęp do dużych sieci detalicznych jest ograniczony, a konsumenci poszukują świeżych produktów, lokalnej żywności oraz bezpośredniego kontaktu z producentami i drobnymi przedsiębiorcami.