Tomasz Augustyn

Mamy szansę na podjęcie skutecznej rywalizacji o mieszkańców wśród powracających do kraju?

Analiza dynamiki salda migracji w Polsce w latach 2020–2024 (saldo migracji na pobyt stały ludności o określonym wieku na 10 tys. osób w tym wieku dla poszczególnych ekonomicznych grup wieku) odsłania głębokie procesy adaptacyjne polskiego społeczeństwa i gospodarki w obliczu globalnych wstrząsów. Na tle całego kraju, gdzie zmiana w wieku produkcyjnym osiągnęła wartość 3939 jednostek, województwo zachodniopomorskie wykazuje specyficzną, wielowymiarową stabilność, która odróżnia je od regionów przechodzących gwałtowne, ale często niezrównoważone skoki populacyjne. Wskaźnik dla grupy produkcyjnej na poziomie +252 w zachodniopomorskim świadczy o trwałym umocnieniu funkcji gospodarczych regionu, który skutecznie przyciąga kadrę zawodową nie tylko z sąsiednich powiatów, ale i w ramach migracji zagranicznej. Należy brać pod uwagę profil regionu – w realiach deprywacji ekonomicznej rozległych obszarów województwa, z mała skalą rynku pracy i względną bliskością zagranicznych rynków pracy migracja zarobkowe były podejmowane częściej i łatwiej, podobnie zatem decyzja o powrocie może być łatwiejsza do podjęcia. Jest to jednak sygnał, że region przestał być jedynie „stacją przesiadkową” w drodze na zachód Europy, a stał się docelowym rynkiem pracy, oferującym konkurencyjne warunki bytowe. Porównując te dane z województwem dolnośląskim, które mimo silnej marki gospodarczej odnotowało ujemną deltę w wieku produkcyjnym (-106), można wysnuć wniosek, że Pomorze Zachodnie uniknęło pułapki „przegrzania” rynku i nadmiernych kosztów życia, które w innych aglomeracjach zaczęły wypychać mieszkańców poza granice regionu.

Kluczowym elementem tej analizy jest jednak kategoria wieku przedprodukcyjnego, gdzie województwo zachodniopomorskie zanotowało wzrost o 38 jednostek. Choć liczba ta wydaje się skromna przy wyniku mazowieckiego (+269), jej znaczenie jest fundamentalne w zestawieniu z regresami w tej grupie obserwowanymi w województwach takich jak lubelskie (-55), śląskie (-23) czy nawet warmińsko-mazurskie (-12). Dodatnia delta w tej grupie oznacza, że do regionu napływają całe rodziny, co jest najwyższą formą nobilitacji dla jakości infrastruktury miejskiej, poziomu edukacji oraz poczucia bezpieczeństwa socjalnego. Zjawisko to dopełnia dodatni wynik w wieku poprodukcyjnym (+21), co pozycjonuje Pomorze Zachodnie jako region o unikalnej zdolności do przyciągania osób na każdym etapie cyklu życia. Podczas gdy województwa śląskie czy opolskie tracą osoby starsze (odpowiednio -43 i -27), zachodniopomorskie zyskuje, co może wynikać z rozwoju sektora usług medycznych, opiekuńczych oraz specyficznego mikroklimatu, czyniącego region atrakcyjnym miejscem do osiedlenia się na emeryturze przez osoby zamożne z innych części Polski.

Dynamika zmian salda migracji na pobyt stały w latach 2020–2024 w podziale na ekonomiczne grupy wieku (na 10 tys. ludności w danej grupie).

Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GUS

Konsekwencją tak sformułowanych uwarunkowań demograficznych jest konieczność przedefiniowania strategii rozwojowych miast województwa w stronę jeszcze większej elastyczności w zakresie rynku pracy, usług publicznych, zasobów lokalowych. Skumulowany wzrost we wszystkich grupach wiekowych generuje presję nie tylko na rynek komunalny, ale i komercyjny, wymuszając na samorządach przyspieszenie procesów planistycznych. W przeciwieństwie do województw polaryzujących się, jak podkarpackie czy podlaskie, gdzie wzrosty w wieku produkcyjnym nie idą w parze ze wzrostami w wieku poprodukcyjnym, województwo zachodniopomorskie buduje model demograficznie kompletny. Przyczyną tego stanu rzeczy jest symbioza między nowoczesnym przemysłem offshore i logistyką a tradycyjnymi walorami turystyczno-osadniczymi. W perspektywie 2026 roku i lat kolejnych, utrzymanie tego trendu będzie wymagało od miast takich jak Szczecin aktywnego kreowania nowej tkanki miejskiej zdolnej pomieścić rosnącą populację, która wybiera ten region ze względu na jego odporność na kryzysy demograficzne dotykające ścianę wschodnią i południową kraju. Tak wyraźne dodatnie delty w każdej kategorii są dowodem na to, że region ma szansę stałego przejścia z fazy defensywnej walki o mieszkańca do ofensywnej fazy przyciągania nowych liderów demograficznych.